بەشەکان
ئامار
پرسیارەکان: ٢٠٥٢ کۆی سەردان: ١٢٤٨٨٤٥
پرسیار لەوێنەدا
بیدعە چیە؟ چۆن بیناسین؟ جۆرەکانى چین؟ هۆكارەكانی درووست بوونی چین؟ چۆن خۆمان بپارێزین؟ زيانەکانى چین؟

بسم الله الرحمن الرحیم
سوپاس و ستایش بۆ خواى گەورە وە درودو سڵاو لە سەر گیانى پێغەمبەرى خوا وە لەسەر خێزان و كەس وكارى ئیماندارو هاوەڵان و شوێن كەوتوانى تا رۆژى دوایى.

 بە یارمەتى خواى گەورە بە کورتى و پوختى باسی بیدعە دەکەین : 
یەکەم : بیدعە چیە ؟ 
البدعة : لەزمانی عەرەبیدا بە شتێك دەگوترێت بێتە بوونەوە، كە لەوەو پێش ‏نەبوبێ‌، زیاتریش بۆ (ذم) – كەم كردنەوەی ڕێز - بەكار دەهێنرێت.‏
دووەم : بیدعە لە ڕووە شەرعیەكەیەوە:‏ 
بە هەموو ئەو ڕێگا و شێوازانەی عیبادەت دەگوترێت كە داهێنراوبن، و لە ‏ئەصلی شەرعدا نەبن، و لە قورئان و سوننەتدا ئاماژەیان بۆ نەكرابێت، و هیچ ‏بەڵگەیەكی ڕاست و دروستی شەرعی لەسەر نەبێت، و مەبەسـت پێ‌ی نزیــك ‏بوونەوە لە پەروەردگار و دەست كەوتنی خێر بێت.‏
بەپێ‌ی ئەم پێناسەیە: هەر داهێنراوێك مەبەست پێ‌ی عیبادەت و نزیك بوونەوە ‏لە پەروەردگار نەبێت، وەك داهێنراوە دوونیاییەكان، ناكەونە ژێر ئەم بەخراپ ‏زانین و حەرامیەتەوە.‏
موسڵمانی بەڕێز، بزانە لە بنچینەكانی ئاینی پیرۆزی ئیسلام كە ئیمان بەبێ‌ ‏ئەو دانامەزرێت باوەڕبوونی تەواوەتی یە بەوەی كە ئەم دینە پەروەردگارمان بەبێ‌ ‏كەم و كورتی دایڕشتوە و پێغەمبەرییش ‏صلى الله عليه وسلم‏ هەربەو تەواوەتیە بە موسڵمانانی ‏ڕاگەیاندووە، و هیچی لێ‌ زیاد و كەم نەكردووە، و بە ئاشكرا بانگەوازی بۆ ‏كردووە. ئەركی سەرشانی موسڵمانیش گوێڕایەڵی و پەیڕەوی كردنە – السمع و الطاعة – و هیچی تر نا! ‏
خوای گەورە دەفەرموێت: [ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْأِسْلامَ دِيناً] .
واتە: ئەمڕۆ- لە حجة الوداع- دینەكەتانم بۆ كامڵ كرد بەڕوونكردنەوەی دین ‏بۆتان بە تەواوی و سەرخستنتان بەسەر هاوەڵ بڕیاردەرەكاندا، هەروەها تەواو ‏نیعمەتی خۆمم بەسەردا ڕشتن و ڕازی بووم بە ئیسلام كە ئاینتان بێ.‏
پێغەمبەری‎ ‎خوا ‏‎ صلى الله عليه وسلم‏ فەرموویەتی: ‏ " إنــي قـدتركتـكم عـلى مثـل البيضـاء ليـلهـا كنهارها لا يزيغ عنها بعدى إلا هالك " أخرجه احمد وصححه الألباني
واتە: بەڕاستی و بێ‌ گومان من لەسەر ڕۆشناییەك ئێوەم جێ‌ هێشتووە، شەوی ‏وەك ڕۆژی وەهایە، هەركەسێك دوای من لێی لابدات، بێگومان تیاچووە.‏
سێیەم : داهێنان و زیاد كردن لەدیندا ڕێگەی پێ‌ نەدراوە
‏1/ شەرع دانان – التشریع – تەنها مافی پەروەردگارە، بەندەكان بۆیان نیە لە دین ‏و شەرعی پەروەردگار زیاد بكەن. ‏
‏2/ فەرمان و ئەركی سەرشانی خەڵكی تەنها گوێڕایەلێ‌ و پەیڕەویكردنی شەرعە، ‏و نابێت نە لێی زیا بكرێت نە كەم. ‏
‏3/ پێغەمبەر ‏صلى الله عليه وسلم‏ دەروازەی بیدعە و زیاد كردنی لە دیندا بە ڕووی هەموو ‏كەسێكدا بۆ هەتا هەتایی داخستووە، وەكو فەرموویەتی: " من عمل عملاً ليس عليه امرنا فهو رد " أخرجه مسلم.
واتە: هەر كەسێك كردەوەیەك - عیبادەتێك - بكات و فەرمانی ئەم دینەی ‏ئێمەی لەسەر نەبێت، ئەوا لێی وەرناگیرێت.‏
چوارەم : چۆن بیدعە بناسین ؟!‏
‏(ابن تیمیة - رحمه الله -) بنچینە و بنەمایەكی داڕشتووە، كە بەهۆیەوە بتوانین ‏بیدعە بناسینەوە، و لە كتێبی (العبودیة) دا فەرموویەتی:‏
كاكڵە و كرۆكی دین لەسەر دوو بنچینەیە:‏
‏1/ هیچ كەس و هیچ شتێك نەپەرستین تەنها (‏الله‏) نەبێت.‏
‏2/ بەو شێوەیەش بیپەرستین كە خۆی بۆی داناوین.‏
وە لە كتێبی (اقتضاء الصراط المستقيم: ص269) دا فەرموویەتی:‏
بنچینە لە هەموو عیبادەتەكاندا ئەوەیە: هیچ عیبادەتێك نەكرێت بە شەرع تەنها ‏ئەوە نەبێت كە پەروەردگار كردوویەتی بەشەرع.‏
وە لە عاداتیشدا ئەوەیە: هیچ عادەتێك نەكرێت، تەنها ئەوە نەبێت كە پەروەردگار ‏ڕێگەی پێداوە و مخالەفەی شەرع نیە. ‏
جا كردەوە بۆ ئەوەی چاك بێت و وەرگیراو بێت، پێویستە دوو مەرجی گەورەی تێدا ‏بێت:‏
یەكەمیان: خاوەن كردەوەكە مەبەستی پێ‌ی ڕەزامەندی پەروەردگار بێت.‏
دووەمیان: دەبێت كردەوەكە بەپێ‌ی ئەو شەرعە بێت كە پەروەردگار لە قورئاندا دای ‏ڕشتووە، یاخود پێغەمبەر ‏صلى الله عليه وسلم‏‏ لە فەرموودەكانیدا ڕوونی كردووەتەوە.‏
‏ هەر كردەوەیەك ئەو دوو مەرجەی تیادا نەبێت ئەوە بیدعە و گومڕاییە.‏
ئەو كەسەی دەڵێت كردەوەی چاك تەنها بە نیەتی چاكە، ئەوە ڕاست ناكات، چونكە ‏نیەتی چاك بەتەنها بەس نیە بۆ چاكێتی كردەوە، بەڵكو پێویستە لەگەڵ نیەتە ‏چاكەكەشدا، لایەنی شەرعیشی تێدا ڕەچاو كرابێت، چونكە كردەوەی خراپ ڕەوا نیە ‏ئەگەر چی نیەتی بكەرەكەی چاكیش بێت.‏
پێنجەم : جۆرەكانی بیدعە
بیدعە لەدیندا دووجۆرە:‏
جۆری یەكەم: بیدعەی بیرو باوەڕ و گوفتار: وەك ووتەكانی (الجهمية والمعتزلة والرافضة) و هەموو فیرقە گومڕاكانی تر. ‏
‏ جۆری دووەم: بیدعە لە عیبادەتەكاندا: ئەویش پەرستنی پەروەردگارە ‏بەعیبادەتێك كە خۆی بەشەرعی دا نەنابێت.‏
ئەمانەی خوارەوەش چەند جۆرێكن لەو بیدعانە:
‏1/ ئەو بیدعەیەی لە بنچینەی عیبادەتەكەدایە: وەكو ئەوەی عیبادەتێك بهێنێتە ‏كایەوە، كە هیچ بنچینەیەكی نەبێ‌ لەشەرعدا، وەك نوێژێك زیاد بكات، ڕۆژوویەك ‏زیاد بكات،جەژنێك زیاد بكات، وەك جەژنی سەری ساڵ و جەژنی ئیسرا و میعراج ‏و بەرات و… هتد. ‏
‏2/ زیادكردنەكە لەسەر عیبادەتە شەرعیەكە بێت: وەك زیاد كردنی ڕكاتی ‏پێنجەم لە نوێژە چواریەكاندا. ‏
‏3/ بیدعەی شێوەی ئەنجامدانی عیبادەتێك: وەكو زیكر كردنی بە كۆمەڵ بە ‏دەنگی بەرز، یاخود زۆر زیادەڕەوی لە عیبادەتدا، بە شێوەیەك لە سوننەتی ‏پێغەمبەر ‏صلى الله عليه وسلم‏ دەربچێت.‏
‏4/ دیاری كردنی كاتێك بۆ عیبادەتێك كە ئەو كاتە جێگەی ئەو عیبادەتە نەبێ‌ و ‏شەرع دیاری نەكردبێ‌، چونكە ئەصڵ لە عیبادەتی نوێژ و ڕۆژوو ئەوەیە كە ‏شەرعیە و درووستە، بەڵام كاتەكانی پێویستی بە بەڵگەیەكی شەرعی هەیە، وەكو ‏نوێژی سوننەتی پێش نوێژی جومعە كە (بیدعە)یە. ‏
شەشەم : هۆكارەكانی درووست بوونی بیدعە
‏ 1/ نەزانینی سوننەت و زانستی زاراوەی فەرموودە - علم مصطلح الحديث -، كە ‏بووەتە هۆی جیانەكردنەوەی فەرمودەی (صحیح) و (ضعیف) لە لایەن زۆربەی ‏موسڵمانانەوە.‏
‏2/ كەسانێك بوونەتە موفتی، و پرس و ڕای شەرعیان پێ‌ دەكرێت، و دەرس بە ‏خەڵكی دەڵێنەوە كە عیلمی شەرعیان پێ‌ نیە، و بە حەزوو ئارەزووی خۆیان فەتوا ‏دەدەن. ‏
‏3/ زۆر خوو و نەریت - عادات - كراون بەدین و شەرع، بەبێ‌ هیچ بەڵگەیەكی ‏ڕاست لە قورئان و سوننەتدا، وەكو كۆڕی تەعزیە دانان و بیدعەی ڕەش بینی ‏بەرامبەر مانگی سەفەر و زۆر شتی تریش.‏
‏4/ شـوێن كـەوتنی كوێرانـەی زۆربـەی خەڵك بۆ كەسانێك كە بە مەعصوم و پیاو ‏چاكیان دادەنێن و هەرچی ئەوان بیكەن ئەمان بە دین و شەرعی دەزانن، ئەگەر ‏پێچەوانەی قورئان و فەرموودەی صەحیحی پێغەمبەریش بێت ‏صلى الله عليه وسلم‏‏.‏
‏5/ شوێن كەوتن هەندێك كەسی بەناو زانا بۆ ئەو ئایەت و فەرمودانەی كە لە ‏ڕواڵەتدا شوبهەیان تێدایە، (متشابه)ن و چەند تەفسیرێك هەڵدەگرن، و خەڵكی ‏پێدەخەنە گومانەوە و گومڕایان دەكەن. ‏
حەوتەم : چۆن خۆمان لە بیدعە بپارێزین
بۆ خۆپاراستن لە بیدعەكان پێویستمان بەوەیە چەند ڕێو شوێنێك بگرینە بەر:‏
یەكەم: بزانین سوننەتی ڕاستی پێغەمبەر ‏صلى الله عليه وسلم‏‏ چیە، پاشان شوێنی بكەوین. ‏
دووەم: هەموو بیدعەكان بە گەورە و بچوكەوە بزانین، بۆ ئەوەی خۆمانی لێ‌ ‏بپارێزین و تێ‌ی نەكەین و گومڕا نەبین، چونكە هەركەسێك نەزانێت خراپە چیە و ‏چۆنە، بێگومان تێ‌ی دەكەوێت . 

هەشتەم : چۆنێتی هەڵسوكەوت كردن لەگەڵ بیدعەچییەكاندا
سەردان و دانیشتن لەگەڵ بیدعەچییەكان حەرامە مەگەر بە نیازی نەصیحەت و ئامۆژگاری و ئینكاری لەسەر كردنی نەبێت، چونكە تێكەڵاوی بیدعەچییەكان كاریگەری خراپی هەیە لەسەر دەوروبەرەكەی و دەردەكەی بڵاودەبێتەوە بۆ جگە لە خۆی، وە پێویستە خەڵكیان لێ ئاگادار بكرێتەوە لە خۆیان و لە خراپەكانیان ئەگەر نەتوانرا دەستیان بگیرێت و ڕێگریان لـێ‌بكرێت لە بیدعە ئەنجامدان

نۆیەم : كاتی سەرهەڵدانی بیدعەكان
شێخی ئیسلام ئیبن تەیمییە ڕەحمەتی خوای لێبێت فەرمویەتی: (بزانە سەرجەم بیدعەكان لە بارەی زانستەكان و پەرستنەكانیشدا دەربارەی ـ قەدەر ـ و ئەوانەی جگەلەویش لە كۆتایی فەرمانڕەوایی خەلیفە ڕاشیدینەكانەوە دروست بوون، هەر وەكو چۆن پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم هەواڵی پێ داوین و فەرمویەتی: (مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ بَعْدِي، فَسَيَرَى اخْتِلافاً كَثِيراً فَعَلَيكُمْ بِسُنَّتيِ وَسُنَّةِ الخُلَفاءِ الرّاشِدِينَ مِنْ بَعْديِ) مجموع الفتاوى : (10/354) .
وە یەكەم بیدعە كە داهێنرا لە ئیسلامدا بیدعەی (قەدەر) بوو پاشان بیدعەی (ئیرجاء ) پاشان (شیعەگەرێتی) پاشان (خەوارج) ، ئەم بیدعانە لە سەدەی دووەمدا داهێنران، هەرچەند صەحابەكان هەندێكیان مابوون و بەرپەرچی ئەمانەیان دایەوە، پاشان بیدعەی (ئیعتزال) داهێنرا و ئاژاوە و فیتنە كەوتە نێوان موسوڵمانانەوە، وە جیاوازی بۆچونەكان پەیدا بوو ، هەندێكیان شوێنی ئارەزوو بیدعەكان كەوتن، پاشان بیدعەی (سۆفیگەرێتی) پەیدابوو ، وە دەست كرا بە دروست كردنی بیانایە لە سەر گۆڕەكان و هەڵبەستنیان، وە گرنگیدان بە ڕازاندنەوەی گۆڕستانەكان لە دوای سێ سەد ساڵە چاكەكە، ئا بەم شێوەیە لەگەڵ ڕۆیشتنی كاتدا بیدعە و داهێنراوەكان زۆر و هەمە چەشنە بوون.

دەیەم : زیانەکانى بیدعە
بەڕاستی بیدعە و شت داهێنان گەیەنەرە بە كوفر و بێ باوەڕی، ئەویش زیادكردنی شتێكی دینییە كە خوا و پێغەمبەرەكەی صلى الله عليه وسلم دایان نەناوە، وە بیدعە زۆر خراپترە لە سەرپێچی و تاوانی گەورە، وە شەیتانیش بە بیدعە زیاتر دڵخۆش دەبێت تا تاوانە گەورەكان، چونكە تاوانكار كە تاوان ئەنجام دەدات خۆی دەزانێت تاوانی ئەنجام داوە و لەوانەیە ڕۆژێك لە ڕۆژان پەشیمان بێتەوە و تەوبەی لێ بكات، بەڵام بیدعەچی كە بیدعە ئەنجام دەدات ئەو كارە داهێنراوە بە دین دەزانێت و باوەڕی وایە كە بەشێكە لە دین و پێ‌ی نزیك دەبێتەوە لە خوا بۆیە تەوبە لـێ‌ناكات.
وە بیدعەكان سوننەتەكان لە ناودەبەن ، وە بیدعە وا دەكات لە بیدعەچییەكان كەوا ڕقیان بێت لە ئەنجامدانی سوننەتەكان و ئەهلی سوننە، وە بیدعە مرۆڤـ لە خوای گەورە دوور دەخاتەوە، وە دەبێتە مایەی تووڕەیی و سزای خوای گەورە، وە دەبێتە هۆی لاڕێ‌بوونی دڵەكان لەسەر ڕێگای ڕاست و گەندەڵ بوونیان.

تێبینى : سود لە کتێبی (بیدعە : پێناسەكەی و جۆرەكانی و ئەحكامەكانی شێخ صالح الفوازن حفظه الله) وەرگیراوە لەگەڵ نوسینێکى مامۆستا (عدنان بارام) کە لە گۆڤاری (ڕێگای ڕاست) دا بڵاوی كردووەتەوە .



سەردان: ٩٣٥ بەش: بیدعە و داهێنراوەکان

منداڵم بوە پێش چل ڕۆژ پاك بومەوە نوێژم كرد بەڵام ئێستا چلەم چووە و خوێنێكى كەمم هەیە چۆن بتوانم ببم بە کلیلى خێر وچاکە بۆ خزم و دۆست وکەس وکارم ؟