بەشەکان
ئامار
پرسیارەکان: ٢١٨٣ کۆی سەردان: ١٣٤٠٧٨٩
پرسیار لەوێنەدا
ئایا خۆر بە دەورى زەوی دا دەسوڕێ یان زەوی بە دەوری خۆردا دەسوڕێ؟
وەڵامی پرسیارەکە بە پوختی

ئەو کەسەی ئینکاری سوڕانی زەوی بکات هیچ کێشەیەکی نی یە لەڕووی شەرعەوە و تاوان بار نابێت .
وە بەهەمان شێوە ئەو کەسەی باوەڕ بەسوڕانی زەوی بکات هیچ کێشەیەکی نی یه لەڕووی شەرعەوە و تاوان بار نابێت ، گەر بەو شێوازە لەقورئان تێ گەیشتبوو ، ویاخود لەزانستە سەردەمیەکانەوە فێر دەبیت .
چونکە بابەتی سوڕ خواردنی زەوی لەبابەتە عەقیدەییەکان ئەژمار ناکرێت کە پێویستە ئیسپات بکرێت یاخود بەپێچەوانە پێویستە نەفی بکرێت .
بەڵکو ئەم بابەتە - لەئەسڵدا - بابەتێکی زانستی تەجریبی یە ، لەشوێن خۆیدا لێکۆڵینەوەی لەبارەوە دەکرێت ، بەگوێرەی ئەو ئامێرانەی کە دەتگەیەنێت بە دڵنیایی ، یاخود گومان.

یەکەم :
پێویستە سەرەتا ئەوە بزانیت : هەر شتێک دەقی قورئان وسوننەی سەحیحی لەسەر بێت کە یەک مانا بگەیەنێت و ئیحتمالی مانای تری نەبێت ، ئەوا گومانی تێدا نی یە هەر کەسێک ئینکاری بکات کافر دەبێت .
لەوانە : خودا دروستکاری هەموو شتێکە ، کەون و بونەوەر و ئەوەی تیایدایەتی؛ هەر کەسێک پێی وابێت شتێک لەکەون و بونەوەردا هەیە خودا دروستی نەکردووە : ئەوا کوفرێکی گەورەیە و پێی کافر دەبێت و لەئیسلام دەچێتە دەرەوە .

بەڵام ئەو شتەی لە قورئان و سوننەتی سەحیح بەتایبەت باسیان نەکردووە ، یاخود نەبوونەتە بەڵگە بۆی ، ئەوا جیاوازه و وەک ئەوەی پێشوو نی یە .

جا هەر کاتێک بەڵگەکان زۆر ڕوون نەبوون و جێی مشت و مڕ بوون بەگوێرەی ئەو قاعدە و یاسانەی کەلە(علم أصول الفقه)دا ڕوون کراوەتەوە ، ئەوا وەسف کردنی ئەو کەسانەی کە جیاوازن تیایدا بە بیدعە یاخود کوفر کەمتر دەبێتەوە .

دووەم :
جا یەکێک لەو شتانەی کە (بەتایبەت) دەقێکی سەڕیحی لەسەر نەهاتووە ، بابەتی سوڕ خواردنی زەوییە ؛ بێگومان ئەم بابەتە لەقورئان و فەرموودەی سەحیحدا نە بەسەریح ئیسپات کراوە ، وە نە ڕەتیش کراوەتەوە .
بەڵێ ڕاسته هەندێ دەق هەن ئیشارەتیان بۆکردووە ، هەروەک عادەتی قورئان و سوننەتی سەحیح وایە ئیشارەت بۆ هەندێ زاهیڕەی زانسی دەکات کە خەڵکی ئەو سەردەمە پێی نەگەیشتوون ، ئیشارەتی بۆ دەکات و ئیسپاتی دەکات بەڵام بەسەڕیحی باسی لێوە ناکات نەبادا عەقڵی کەسانی ئەو سەردەمە پێیان قەبوڵ نەکرێت تووشی دوو دڵی بن بەرانبەر قورئان لەبەر کەم زانستی و ئەو بیئەیەیی تیادا دەژین .
جا ئەو ئیشارەت و ئاماژە کردنە بۆ گەلانی دوای ئەوانە ، کاتێ کە زانست پێش دەکەوێت و کۆمەڵێ حەقیقەت دەر دەکەون ، لەوکاتەدا زانست لەگەڵ ئەو شتانەدا یەک دەگرێتەوە کە قورئان ئاماژەی بۆ کردووە ، خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ( سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ) سورة فصلت /53 .
واتە : ئایەت و بەڵگەکانی خۆمانیان پیشان دەدەین لە کەون و خودی خۆیاندا تاوەکو بۆیان ڕوون ببێتەوە کە خودا حەققە ،ئایا ئەوەندەیان بەس نی یە لەبارەی خوداوە ، کەخودا ئاگاداری هەموو شتێکە .

وە (الزحيلي) لە " التفسير المنير في العقيدة والشريعة والمنهج " (25/16) "دا ، دەڵێت : واتە : ڕاستی بەڵگە قوورئانیەکانیان بۆ دەسەلمێنین ، ونیشانەکانی ئەوەی کەلەلایەن خوداوەیە ، لەپانتایی ئەرز و ئاسماندا ، کە خۆر و مانگ و ئەستێرەکانی لەخۆ گرتووە ، وهاتنی شەو و ڕۆژ بەدوای یەکدا ، وەڕوداوە ترسێنەرەکانی گەردوون وەک بای زۆر بەهێز و بورکان و دەنگی هەورەکان ، وەگەورەی و بەهێزی شاخ و ڕوبارەکان ، وجوانی و ڕەونەقی گوڵ ودارەکان ، وەئەو سەر کوتن و فتوحاتانەی لەسەر دەستی موسوڵمانان ڕووی داوە لەمەکە و جەزیرەی عەرەبی دا .
بێگومان ئەوانەی ئاماژەی پێکرا بابەتی غەیبی و موعجیزەیە .

وە هەرەوها ڕاستی و دروستیەتی قورئان لەوەشدا دەر دەکەوێت کەلەلایەن خوداوەیە :
لەدروست کردنی مرۆڤەکاندا ، وئەو ڕێک و پێکی و جوانیەیی کە پێی نەخشێندراوە خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ( وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلا تُبْصِرُونَ ) ، واتە : لەنەفسی خۆتاندا بەڵگەی ڕاستییەتی خودا هەیە ، ئەوە ئێوە بۆ تەماشا ناکەن ؟!.
وەئەو گۆڕانکاریانەی ڕووی دا و بەسەر ئەهلی مەکەدا هات بەشێوەیەک کەسانی بەتوانا و دەسەڵات دار ، گۆڕان بۆ کەسانێکی بێ هێز و بچووک .
هەموو ئەم ڕووداو پێش هاتانە بۆ ئەوە بوو بزانن و بەجوانی بۆیان ڕوون ببێتەوە :
کە قورئان حەققە ، وئەوەش دایبەزاندووە حەققه ، وەئەوەش بۆی هاتووە حەقە و هیچ گومانێکیان تێدا نی یە .

جا گەر هەر تەماشا نەکەن و تێنەفکرن ، ئەوا ئەوندەیان بەسه کە خودا شایەتی ئەوەی داوە قورئان حەققە ، خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ( أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ) .
واتە :ئایا ئەوەندەیان بەس نی یە لەبارەی خوداوە ، کەخودا ئاگاداری هەموو شتێکە .
واتە : خودا بەسه بۆئەوەی شاهید بێت بەسەر کار و گوفتارەکانی بەندەکانیەوە ، لەبێباوەڕان و غەیری ئەوانیش ، وەهەروەها خودا بەسە کەشایەتی ئەوە بدات قورئان لەلایەن ئەوەوە نێردراوەتە خوارەوە .

وەپرسیار کراوە لە ( الشيخ الألباني رحمه الله) : چ دەڵێن لەبارەی سوڕخواردنی زەویەوە ؟
دەفەرموێ : ئێمە گومانمان نی یە لەوەی بابەتی سوڕ خواردنی زەوی حەیقەتێکی زانستیە و پێویست بە موناقەشە ناکات .

ئەمە لەکاتێکدایه ئێمە باوەڕمان وایە کە ئەم بابەتانە ئەرک و وەزیفەی شەرع نی یە ڕونیان بکاتەوە بەگشتی ، وقورئان بەتایبەتی بەشێوەیەک بێت باس لەعلمی فەلەک بکات .

جا وردەکانی زانستی کەون و فەلەک دەکەوێتە ژێر ئەو فەرموودەیەوە کە ئیمامی مسلم لە صەحيحەکەیدا لە ( أنس بن مالك رضي الله عنه) گێڕاویەتیەوە و لەبەسەر هاتی نێر و مێ کردن بەدار خورما ، جا کاتێ پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم فەرمانی بەهاوەڵان کرد لێی گەڕێن ، ئەوەبوو دواتر دارەکانیان وەک پێویست بەری نەگرد ...، پاشان پێیانی فەرموو : ( إنما هو ظن ظننته فإذا أمرتكم بشيء من أمر دينكم فأتوا منه ما استطعتم وما أمرتكم من شيء من أمور دنياكم فأنتم أعلم بأمور دنياكم ) .
واتە : ئەوە گومانێک بوو من بردم ، جا هەرکاتێک فەرمانم لەبارەی دینەوە پێتان کرد ئەوا بەگوێرەی توانا جێ بەجێی بکەن ، وهەر فەرمانێکم لەبارەی دونیاوە پێتان کرد ئەوا ئێوە زاناترن پێی و خۆتان شارەزا ترن چ دەکەن و چ ناکەن .

ئەم جۆرە بابەتانە مەرج نی یە و واجب نی یە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لەبارەیانەوە بدوێت ، خۆ ئەگەر لەو بارەیەوە دووا ، ویاخود خوای پەروەردگار لەقورئاندا ئاماژەی پێ کرد ؛ ئەوا بەهۆی گرنگی شتەکەوەیە ، یاخود نیشانەیەکە ، یاخود موعجیزەیە ...هتد .

هەر بۆیە دەتوانین بڵێین :
نە لەقورئان ونەلەسوننەتدا نەهاتووە ئەو حەیقەتە زانستی یە ڕەت بکاتەوە کە ئەمڕۆ باوە کە گوایە زەوی دەسوڕێ ، ویاخود زەوی خڕە ، وە لەم کەونە بەرفراوانەدا سوڕ دەخوات بەقودرەت و هێزی خودا دێ و دەچێت .
بەڵکو دەگونجێ بۆ کەسی موسوڵمان ئەو شتانە ببینێتەوە کە هەستی پێ دەکات ، گەر نەڵێین دەق هەیە لەسەر ئەوەی زەوی ، لەو ڕوەیە کە وەک خۆر و مانگ وایە ، وئەمانەی تر وەک : خۆر و زەوی و مانگ....هتد ، هەمووی لەبۆشایدان ، هەروەک خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ( وكل في فلك يسبحون ) .
واتە : هەموویان لەئاسمان و جێگەی خۆیاندا دێن و دەچن .
بەتایبەت گەر بیرمان لەوە کردەوە کەخوای گەوره بەکۆ هێناونی بەلەفزی ( وكل ) ؛ کەبەمانای هەر سێ کەوکەبەکە دێت ، بە(زەوی) دەستی پێ کردووە و فەرموویەتی : ( وآية لهم الأرض الميتة أحييناها وأخرجنا منها حبا فمنه يأكلون ) سورة یس 33.
واتە : وە یەكێك لە بەڵگەكانی دەسەڵاتی خوای پەروەردگار بۆ ئەو هاوەڵبڕیاردەرانە لەسەر زیندووكردنەوە و هاتنەدەرەوەیان لە گۆڕەكانیانەوە : ئەم زەویە مردووەیە كە ڕووەكی لەسەر نیە ، زیندوومان كردووەتەوە بە باران ، و هەموو جۆرە ڕووەكێكمان لێڕواندووە كە مرۆڤ و گیانلەبەران دەیخۆن ، وە ئەوەش كە زەوی زیندووكردوەتەوە بە ڕواندنی ڕووەك تێیدا ، مردوەكانیش زیندو دەكاتەوە پاش مردن .
پاشان دەفەرمووێت : ( وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ * وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ * لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ ) سورة يس / 33- 40 .
واتە :
وە بەڵگەیەكی تر بۆ ئەوان خۆرە كە بەردەوام دەبزوێت تا دەگاتە ئەو شوێنەی تێیدا دەسرەوێت ، كە خوا بۆی دیاریكردووە كە تێیناپەڕێنێت و لەوەش كورتتر ناڕوات ، ئەوە كار و كرداری خوا باڵادەستە كە هیچ نابێتە ڕێگری ، كە زانایە وهیچ شتێك لەزانستی شاراوە و پەنهان نییە * وە دروستكردنی مانگ لە خۆیدا بەڵگەیە ، شوێنی هەڵهاتنمان بۆ دیاریكردووە هەموو شەوێك ، مانگ بە هیلالێكی بچووك دەردەكەوێت تاكو كامڵ دەبێت دەبێتە مانگی چواردە ، و پاشان جارێكی تر دەگەڕێتەوە حاڵی پێشووتری و بچوك دەبێتەوە وەك لقی دارە خورما چەماوە لەناسكی و چەمانەوە وزەردی ، لەبەر كۆنی و وشكبوونەوەی * هەریەكە لە خۆر و مانگ و شەو و ڕۆژ كاتێكی دیاریكراویان هەیە كە خوا بۆی دیاریكردوون و تێیناپەڕێنن ، و ناشێت بۆ خۆر بگاتە مانگ و ڕووناكیەكەی بسڕێتەوە ، یان ڕێڕەوەكەی بگۆڕێت ، وە ناشێت شەو پێش ڕۆژ بكەوێت ، پێش ئەوەی كاتەكەی تەواوبێت تاریكی بەسەردا بهێنێت ، وە هەریەكە لە خۆر و مانگ و ئەسێرەكان لە خولگەی تایبەتی خۆیاندا دەخولێنەوە

جا لەفزی (كل) ئایەتی یەکەم دەگرێتەوە ؛ کە بریتی یە لە ئەرز ، پاشان خۆر ، پاشان مانگ ، پاشان فەرموویەتی : ( وكل في فلك يسبحون ) ، ئەمە زاهری شێواز و سیاقی ئەو ئایەتانەیە .
ئەمە بۆچوونی منە ؛ جا گەر سەحیح و تەواو بێت ، ئەوا زۆر باشە .
وەئەگەر هەڵەبوو ، ئەوە کەمترین شت کەبوترێت ئەوەیە : نەلەقورئان و نەلە سوننەتدا بەڵگەیەکمان نی یە ئەو ڕاستی یە زانستی یە ڕەت بکاتەوە .
"سلسلة الهدى والنور" للشيخ الألباني - الإصدار 4 (497/ 10) .

بەهەر حاڵ ، ئەو کەسەی ئینکاری سوڕانی زەوی بکات هیچ کێشەیەکی نی یە لەڕووی شەرعەوە و تاوان بار نابێت ، گەر ئیشارەتی ئەو ئایەتەی پێشووی بۆ ڕوون نەبووەوە .
وە بەهەمان شێوە ئەو کەسەی باوەڕ بەسوڕانی زەوی بکات هیچ کێشەیەکی نی یه لەڕووی شەرعەوە و تاوان بار نابێت ، گەر بەو شێوازە لەقورئان تێ گەیشتبوو ، ویاخود لەزانستە سەردەمیەکانەوە فێر دەبیت .

چونکە بابەتی سوڕ خواردنی زەوی لەبابەتە عەقیدەییەکان ئەژمار ناکرێت کە پێویستە ئیسپات بکرێت یاخود بەپێچەوانە پێویستە نەفی بکرێت .

بەڵکو ئەم بابەتە - لەئەسڵدا - بابەتێکی زانستی تەجریبی یە ، لەشوێن خۆیدا لێکۆڵینەوەی لەبارەوە دەکرێت ، بەگوێرەی ئەو ئامێرانەی کە دەتگەیەنێت بە دڵنیایی ، یاخود گومان . . وقد جعل الله لكل شيء قدرا .

وە الشيخ ابن عثيمين رحمه الله دەڵێت :
لەم ئایەتە پیرۆزانەدا : (إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ) واته : کاتێ کەخۆر دەردەکەوێت و لار دەبێتەوە بەرەو ئاوا بوو . (وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُم) واتە : وکاتێک کەخۆر ئاوا دەبێت و بەجێیان دێڵێت .
بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە دەسوڕێت (خۆرە) ، وە بەهۆی سوڕانی ئەوەوە خۆر دەکەوێت و ڕۆژ ئاوا دەبێت .
بەپێچەوانەی ئەوەی ئەمڕۆ خەڵک باسی لێوە دەکات ، کەگوایە ئەوەی دەسوڕێت (زەوییە) ، و خۆر جێگیرە .
جا ئێمە شتێکمان پێیە لەکتابەکەی خودا ، پێویستە لەسەرمان بەو شێوەیە لێکدانەوەی بۆ بکەین کە زاهیرەکەی دەیخوازێت ، و لا نەدەین لەو زاهیڕە مەگەر بەبەڵگەیەکی ڕوون نەبێت .
جا هەر کاتێک بەبەڵگەیەکی قەتعی بۆمان ڕوون بووەوە :
گۆڕانکاری شەو و ڕۆژ بەهۆی سوڕانی زەوییەوەیە ، ئەوا لەو کاتەدا پێویستە لەسەرمان تەئویل و لێکدانەوەی تر بۆ ئەو ئایەتانە بکەین بۆ مانایەک کە موتابیق و گونجاو بێت لەگەڵ واقیعدا .

بەڵام پێش ئەوەی بەبەڵگەیەکی قەتعی بۆمان ڕوون ببێتەوە ، کە خۆر جێگیرە ، و زەوی دەسوڕێت ، وبەسوڕ خواردنی زەوی شەو و ڕۆژ دروست دەبێت ؛ چونکە خودا ئەو کارانەی داوەتە پاڵ خۆی ، وپێغەمبەر صلى الله عليه وسلم كاتێ خۆر ئاوا بوو بە ئەبو زەڕی فەرموو: ئایا دەزانی بکوێ دەچێت ؟
جا لێرەدا چوون و ڕێ کردنەکەی دایە پاڵ خۆر .

وەئێمە دەزانین و دڵنیاین کە خودا زاناترە بە دروست کراوەکانی ، وهیچ گومانێک لەو بارەیەوە قەبووڵ ناکەین ، بەڵام گەر دڵنیا بوینایە لەوەی کە خۆر جێگیرە لەجێگای خۆیدا و زەوی بەدەوریدا دەسوڕێ ، وهەر بەوەش شەو و ڕۆژ دروست دەبێت ، ئا لەو کاتەدا تەئولی ئەو ئایەتانە واجبە ، بۆ ئەوەی قورئان پێچەوانەی بەڵگەیەکی ڕوون و ئاشکرا نەبێت . "تفسير سورة الكهف" (32-33) .

جا بە کورتى :  بابەتی زەوەی دەسوڕێ یاخود ناسوڕێ ، نابێتە هۆی ناجێگیری باوەڕت و هەروەها جێگیر بوونی ، ئاگاداری فێڵەکان و وەسوەسەکانی شەیتان بە .
بەڵکو ئەوەی واجبە ئەو بابەتە بەقەد حەجمی خۆی گرنگی پێ بدرێت ؛ بۆیە هەر کاتێک ئەوە سابت بوو کەزەوی دەسوڕێت ، ئەوا دەگونجێ دەقە شەرعیەکان تەئویل و لێکدانەوەی تری بۆ بکرێت ، چونکە لەشەرعدا بەسەڕیحی ئەم بابەتە ڕوون نەکراوەتەوە ، وەقورئانیش بەو هۆیەوە دانەبەزیوە .



سەردان: ٧٢٦ بەش: هەمەجۆر

ئایا کاتێک ئافرەت دەکەوێتە سوڕی مانگانەوە دروستە خۆی بشوات چونکە ناتوانێ خۆی ڕابگرێت بەچڵکنی لەو ماوەیەدا ؟ئافرەتى دوو گیان کە نەتوانێ کڕنوش و سەژدە بەرێت چۆن نوێژ بکات؟