خوێن بەخشین و دەست نوێژ گرتنەوە دواى خوێن بەخشین: ماڵپەڕی وەڵامەکان
خوێن بەخشین و دەست نوێژ گرتنەوە دواى خوێن بەخشین
پرسیار:

ئایا دروستە بۆ موسوڵمان خوێنی خۆی ببەخشێت ؟ وە ئەگەر خوێنی بەخشی دەتوانێت یەکسەر نوێژ بکات دوای خوێن بەخشین ؟

وەڵامی پرسیارەکە بە پوختی:

دروستە خوێن ببەخشرێت ، و سوننەتە ئەو کەسەی کەخوێن دەبەخشێت دوای خوێن بەخشینەکە دەس نوێژ بگرێت ، خۆ ئەگەر دەس نوێژی نەگرد هیچی لەسەر نی یە و ئاساییە .

گەر پێویست بوو خوێن ببەخشێت هیچی تێدا نی یە و هیچ لەسەر نەخۆش و دکتۆر و خوێن بەخش نی یە ، لەبەر ئەم خاڵانە :
1- خوای پەروەردگار فەرموویەتی : ( ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعاً )
واتە : هەر کەسێک کەسێک لەمردن ڕزگار کات وەک ئەوە وایە هەموو خەڵکی ڕزگار کردبێت .

ئا ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کارێکی چاکە مرۆڤ ببێتە هۆکاری ڕزگار کردنی کەسانی تر ، بێگومان دکتۆر وئەوانەش کەخوێن دەبەخشن هۆکارن بۆ ڕزگار کردنی خەڵک لە مردن .

2- وەلەبەر ئەم ئایەتە پیرۆزە : ( إنما حرم عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل به لغير الله فمن اضطر غير باغ ولا عاد فلا إثم عليه إن الله غفور رحيم ) .
واتە : ئه‌و شتانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ لێتانی حه‌رام كردووه‌ بزانن مرداره‌وه‌ بووی وشكانی نه‌ك ده‌ریا هی ده‌ریا حه‌ڵاڵه‌ وه خوێنیش جگه‌ له‌ جه‌رگ و سپڵ كه‌ حه‌ڵاڵه‌ ، وه‌ گۆشتی به‌راز كه‌ حه‌رامه‌ به‌هه‌موو شێوازێك، وه‌ هه‌ر ئاژه‌ڵێك كه‌ بۆ جگه‌ له‌ خوا سه‌ر ئه‌بڕدرێت یان ناوی جگه‌ له‌ خوای له‌سه‌ر ئه‌هێنرێت ، له‌م مرداره‌وه‌بوو له‌ خوێن و له‌ گۆشتی به‌رازو له‌ ئاژه‌ڵێك كه‌ بۆ جگه‌ له‌ خوا سه‌ربڕابێ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش ناچار بوو له‌ ناچاری و زه‌روره‌تدا لێی بخوات بۆ ئه‌وه‌ی له‌ برسا نه‌مرێت دروسته‌ ، به‌ڵام زیادڕه‌وی نه‌كات و تێری لی نه‌خوات به‌ڵكو ئه‌وه‌نده‌ بخوات كه‌ نه‌مرێ ، وه‌ جارێكی تریش نه‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ری ، ئه‌وه‌ تاوانبار نابێ خوای گه‌وره‌ ڕوخسه‌تی پێداوه‌ بۆ زه‌روره‌ت و ناچاری یه‌ ، به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌.

ئەم ئایەتە پیرۆزە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی مرۆڤ تاوان بار نابێت کاتێ دەچێتە فریای کەسێکی نەخۆشەوە وخوێنی پێ دەبەخشێت .

3- یاسا وقاعیدە شەرعیەکان وا دەخوازن دروستە خوێن ببەخشرێت چونکە یەکێک لەقەواعیدەکانی بریتی یە لە ( الضرورات تبيح المحظورات )
واتە : لەکاتی زەڕووڕاتدا شتی حەڕام حەڵاڵ دەبێت .

بێگومان کەسی نەخۆش ناچارە ،وتوشی زیان بووە ، بۆیە دروستە خوێنی پێ ببەخشرێت .

بەڵام بەنیسبەت شکانی دەست نوێژەوە بەهۆی دەرچوونی خوێنەوە ،ئەم بابەتە زانایان جیاوازن تیایدا ، وهەندێکیان پێیان وایە دەس نوێژ بەتاڵ دەکاتەوە بەبەڵگەی ئەم فەروودەیەیە کەئەبو دەرداء گێڕاویەتیەوە ودەڵێت " أن النبي صلى الله عليه وسلم قاء فتوضأ " .
( رواه أحمد 4/449 وأبوداود 2981 والترمذي 87)
واتە : پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم ڕشایەوە ودەس نوێژی گرت .
جا قیاسی خوێنیان کردۆتە سەر ڕشانەوە ؛ چونکە هەردوکیان لەلاشەوە دەردەچن .

وەئیمامی تورموزی دەڵێت : چەند کەسێک لەهاوەڵانی پێغەمبەر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وتابعین گێڕاویانەتەوە کەدەس نوێژی دەگرد بۆ ڕشانەوە وخوێن لە لوت هاتن ، ئەمەش بۆ چوونی ( سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ) .

وە هەندێ لەزانایانی تر دەڵێن :
ڕشانە وخوێن لەلوت هاتن دەس نوێژ ناشکێنێت ئەمەش بۆ چوونی(مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ) و ڕیوایەتێکە لەئیمام ئەحمەدەوە ، وئیمامی البغوي دەڵێت : ئەمە بۆ چوونی زۆربەی هاوەڵان وتابعین ـە .

وە بۆچوونی ڕاجح وڕاست ئەوەیە :
خوێن دەس نوێژ ناشکێنێت ، هەرچەند باشتر وایە دەس نوێژی بۆ بگیردرێت ؛ لەبەر :
1-ئەسڵ وایە دەس نوێژ ناشکێت مەگەر بەڵگەیەک هەبێت لەسەری ، ولەپێغەمبەرەوە صلى الله عليه وسلم نەهاتووە کەببێتە بەڵگە لەسەر ئەوەی دەس نوێژ دەشکێت ، هەر بۆیە ئیمامی النووي رحمه الله دەڵێت : لم يثبت قط أن النبي صلى الله عليه وسلم أوجب الوضوء من ذلك .
واتە : ، بەهیچ شێوەیەک لەپێغەمبەرەوە صلى الله عليه وسلم نەهاتووە بەواجبی زانیبێت دەس نوێژی بۆ ئەمە گرتبێت .

وە شيخ ابن سعدي رحمه الله دەڵێت :
بۆ چوونی ڕاست ئەوەیە خوێن وڕشانەوە وهاوشێوەکانی دەس نوێژ بەتاڵ ناکەنەوە جا کەم بن یاخود زۆر ؛ چونکە هیچ بەڵگەیەک نی یە لەسەر بەتاڵ بوونەوەی دەس نوێژ و ئەسڵیش وایە دەس نوێژ ناشکێت .

2- ناگونجێت قیسای خوێن بکرێتە سەرغەیری خۆی ؛ چونکە یەک عیلەت و هۆکاریان نی یە .

3-شکاندنی دەس نوێژ بەهۆی دەرچوونی خوێنەوە پێچەوانەی ئەوەیە کەلەسەلەفەوە هاتووە ، لەوانە :
نوێژ کردنی ئیمامی عومەری کوڕی خەتاب لەکاتێکدا خوێن لەبرینەکەی دەهات .
وەحەسەنی بەسڕی دەڵێت :
بەردەوام موسوڵمانان نوێژیان بەبرینەکانیانەوە کردووە .

4- پاشان کاتێ کە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم دەس نوێژی گرتووە بەهۆی ڕشانەوەوە حەتمەن ئەو کارەی بەڵگە نی یە لەسەر ئەوەی واجبە دەس نوێژ بگیردرێت ؛ چونکە قاعیدەیەکمان هەیە دەڵێت :
تەنها کاری پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم وبەبێ ئەوەی شتێک هەبێ بەڵگە بێت لەسەر واجبی دەلالەت ناکات لەسەر واجبی ، تەنها دەتوانرێت چاو لەپێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بکرێت لەو کارەدا ، هەر بۆیە شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله دەڵێت : استحباب الوضوء من الحجامة والقيئ ونحوهما متوجه ظاهر .
واتە : زاهری بەڵگەکان وا دەخوازن سونەتە دەسنوێژ گرتن بەهۆی ڕشانەوە وحوجامە وهاوشێوەکانی .

کورتەی ئەوەی ئاماژەمان پێ دا :
دروستە خوێن ببەخشرێت ، و سوننەتە ئەو کەسەی کەخوێن دەبەخشێت دوای خوێن بەخشینەکە دەس نوێژ بگرێت ، خۆ ئەگەر دەس نوێژی نەگرد هیچی لەسەر نی یە و ئاساییە . والله تعالى أعلم .

سەبارەت بە بابەتى خوێن بەخشین بڕوانە : 
المختارات الجلية للشيخ عبدالرحمن بن سعدي 327 ، أحكام الأطعمة في الشريعة للدكتور عبد الله الطريقي 411 مجلة المجمع الفقهي عدد 1 ص 32 ، نقل الدم وأحكامه للصافي 27 أحكام الجراحة الطبية للدكتور الشنقيطي 580
وفي مسألة نقض خروج الدم للوضوء :
مجموع الفتاوى 20/526 شرح عمدة الفقه لابن تيمية 1/295 المغني لابن قدامة 1/234 توضيح الأحكام للبسام 1/239 الشرح الممتع لابن عثيمين 1/221

سەردان: ٥٥٠ بەش: دەستنوێژ