ئەحکام و ئادابەکانى (جلسة الإستراحة) دانیشتن لەکاتی هەستانەوە بۆ ڕکاتەکانی تری نوێژ: ماڵپەڕی وەڵامەکان
ئەحکام و ئادابەکانى (جلسة الإستراحة) دانیشتن لەکاتی هەستانەوە بۆ ڕکاتەکانی تری نوێژ
پرسیار:

ئایا ئەحکام و ئادابەکانى (جلسة الإستراحة) دانیشتن لەکاتی هەستانەوە بۆ ڕکاتەکانی تری نوێژ چیە؟

1-پێناسەکەی : بریتی یە لەدانیشتنێکی کەم لەنێو نوێژدا ، وپێی دەوترێت دانیشتنی ئیسراحەت چونکە لەدوای حەرەکاتەکانی نوێژەوە ئەنجام دەدرێن .

2-جێگاکەی : لەکاتی هەستانە بۆ ڕکاتی دووەم یاخود چوارەم لەنوێژی سێ ڕکاتی وچوار ڕکاتیدا .

3 - حوکمەکەی جێگای خیلافە لەنێو زانایاندا :
بۆ چوونی یەکەم :
پێی وایە سوننەتە ، ئەوەش بۆ چوونی کۆمەڵێکە لەهاوەڵان وەک( مالك بن الحويرث وأبو قتادة وأبو قلابة ) وجگە لەوانیش ، وەهەرەها بۆ چوونی کۆمەڵێکە لەتابعین وەک ( مسروق ومكحول وعطاء والحسن) ، وەهەروەها بۆ چوونی  (الثوري وإسحاق)ـە، وە مەزهەبی( الشافعية)وە ڕیوایەتێکیشە لە (الحنابلة) وکۆتا شتە کە بەڕاجح دانراوە لەلای أحمد، ابن قدامة دەڵێت : ڕیوایەتەکان جیاوازن لەئەحمەدەوە کەئایا دادەنیشێت بۆ ئیسراحەت یاخود نا ؟ 
لێوەی گێڕدراوەتەوە کەدانانیشێت ئەمەش هەڵبژاردەی خەرقی یە.
وە ڕیوایەتی دووەم دەڵێت دادەنیشێت  بۆ ئیسراحەت ئەمەش هەڵبژاردەی خەلالە و دەڵێت ئەبو عبد الله گەڕاوەتەوە بۆ ئەم بۆ چوونە ، واتە : وازی لەو بۆ چوونە هێناوە کەدەڵێت نابێ دابنیشێت بۆ ئیسراحەت ، وە الترمذي دەڵێت : وهەندێ لەزانایان کار لەسەر ئەمە دەکەن ، وەهەروها هاوەڵانی ئێمە لە ( أهل الحديث )کار بەمە دەکەن  -، کەئەوەش مەزهەبی ( داود وابن حزم والشوكاني وابن باز والألباني)ـە ، وئەم فەرموودەیەیان کردووە بەبەڵگە ، مالك دەڵێت (أنه رأى رسول الله صلى الله عليه وسلم يصلي فإذا كان في وتر من صلاته لم ينهض حتى يستوي قاعداً) رواه البخاري.
واتە : پێغەمبەری خوای  صلى الله عليه وسلم بینی نوێژی دەکرد جا کاتێ بیویستایە هەڵسێتەوە لەنوێژەکەیدا بەرز نەدەبووەوە تاوەکو بەتەواوی دانەنیشتایە .
وە ئیمامی ( البيهقي )، بابەتێکی تایبەت کردووە پێوەی ونوسیویەتی ( باب في جلسة الاستراحة والنسائي)، کەئەوەش ڕواڵەتی بابەتەکانی( البخاري والترمذي)ـە،  البخاري دەڵێت : (باب كيف تعتمد على الأرض إذا قام من الركعة) ،پاشان فەرموودەکەی (مالك بن الحويرث)ی هێناوە .
بۆ چوونی دووەم :
پێی وایە سوننەت نی یە ، کەئەوە مەزهەبی ( ابن عمر وکوڕەکەی وابن عباس وابن مسعود وابن الزبير رضي الله عنهم ) وەهەروەها مەزهەبی ( الحنفية والمالكية) وبۆچوونێکی شافعیەکانیشە و بۆ چوونی ڕاستی مەزهەبی (الحنابلة)ـەکانە وزاهری هەڵبژاردەی ابن القيم ـە .
و( الحنفية) ـەکان بەمەکڕوهیان زانیوە .
وە مالکیەکان دەڵێن : ( گەر غەیری کەسانی موقەلیدی شافعی دابنیشن گەر بەئەنقەست بێت ئەوا (استغفر الله)دەکەن .
جا ئەم فەرموودەیەیی وائلِ بن حُجْرٍ دەکەنە بەڵگە کە   ( كان إذا رفع رأسه من السجدة الثانية استوى قائما) رواه البزار وضعفه النووي،
واتە :  پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم کاتێ سەری بەرز بکردبایەتەوە لەسەژدەی دووەم بەتەواوی بەرز دەبووەوە .
وەهەروەها لەبەر ئەوەی نەگێڕدراوەتەوە لێی بەردەوام بوبێت لەسەری بەڵکو لەکاتێکدا ئەنجامی دەدا کەچوو بووە نێو تەمەنەوە .
بۆ جوونی سێیەم :
ڕوخسەتێکە کەسێک ئەنجامی دەدات کەپێویستی پێی بێت وسوننەت نی یە ، لەپێغەمبەرەوە صلى الله عليه وسلم نەگێڕدراوەتەوە تەنها لەفەروودەکەی مالك دا نەبێت ، خۆ ئەگەر سوننەت بوایە بەردەوام دەبوو لەسەری وەک باقی سوننەتەکانی تر ، وەفەرموودەکە بەوە لێک دەدرێتەوە کەبۆ کەسێکە کەتوانای نەبێت ، ئەمەش بۆ چوونی  شافیعیەکانە وڕیوایەتێکە لە مەزهەبی ( الحنابلة وأبو إسحاق المروزي ) وەهەڵبژاردەی ( ابن القيم و ابن عثيمين)ـە .
بۆ چوونی ڕاجح : ئەوەیە سوننەتە ، لەبەر ئەوەی لەسوننەتدا هاتووە هەروەک ئاماژەمان پێ دا ، جا بابەتەکە هەموو بۆ چوونەکان لەخۆ دەگرێت وهەموویان جۆرێک لەڕاستیان تێدایە ، بەڵام وەڵامی بەڵگەکانی تر بەم شێوەیە دەدرێتەوە :
- ڕیوایەتەکەی مالیک لەهەمووی صەحیح ترە .
- هەرچەند زۆر بەی ڕیوایەتەکان نەنەفی ونەئیسپاتی تێدا نی یە بەڵام ناکرێت ڕەدی سوننەتێکی سابت بدرێتەوە کەلەچەند هاوەڵێکەوە هاتووە وسابت بووە .
ـ ئیمامی النووي دەڵێت : " ئەمە پشت ڕاست دەکاتەوە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بە مالیکی فەرموو دوای ئەوەی کەهەستا ونوێژی لەگەڵ دەکرد وبیست ساڵ زانستی لێ وەردەگرد وئەوانەی کەلەدەوری بوون دەیان ویست بڕۆن بۆ لای کەس وکاریان: "اذهبوا إلى أهليكم ومروهم وكلموهم وصلوا كما رأيتموني أصلي" 
واتە : بڕۆنەوە بۆ لای کەس وکارتان وفەرمانیان پێ بکەن وقسەیان لەگەڵ بکەن ونوێژ بکەن هەروەک چۆن من دەبینم نوێژ دەکەم .
هەموو ئەمانە لە بوخاریدا سابت بوون لەچەند ڕێگایەکەوە .
- ابن حجر لە ( الدراية) دا دەڵێت : "بەنیسبەت بۆ چوونی هەندێکیان کەدەڵێن گەر سوننەت بوایە هەموو ئەوانەی باسی نوێژەکەیان کردووە باسیان دەکرد ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت بۆ پێویستی کردوویەتی ئائەم بۆ چوونە جێی تێ ڕامانە ، چونکە هەموو سوننەتەکان هەموان کۆدەنگ نین لەسەری وهەموان نەیان گێڕاوەتەوە بەڵکو هەندێکیان لەهەندێکی تریان وەرگرتووە  .
وە هەر الحافظ بن حجر لە ( الدراية) دا  : ( لەڕەدی ئەونەی کەپێیان وایە فەرموودەکە بەوە لێک دەدرێتەوە لەکاتی پیریدا ئەنجام دەدرێت) دەڵێت : ئەمە لێکدانەوەیەکه پێویستی بەبەڵگەیە .
- ئێمە لەهیچ کارێک دەرناچین کە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لەنوێژدا ئەنجامی دابێت مەگەر بەبەڵگەیەکی صەحیح وصەڕیح نەبێت کەلێرەدا هیچ بەڵگەیەک بوونی نی یە  .
- گەر واش دابنێین تەعاڕوز ودژ یەکی بوونی هەیە لەنێوان ئیسبات ونەفی دا ، ئەوا ئیسپات لەپێشترە لەنەفی چونکە زیادەی عیلمی لەگەڵە .

4- ئەندازەی دانیشتنەکە :
بەوە دەبێت هەموو ئەندامێکی لاشە بگەڕێتەوە جێگای خۆی ، وە وتراوە : وەک دانیشتنی نێوان سەژدەکان ، وەهیچ بەڵگەیەک نی یە لەسەر دیاری کردن بەڵام ئەم دانیشتنە دانیشتنێکی سوک وکەم دەبێت .

5- شێوازای دانیشتنی ئیسڕاحەت کردن جێگای خیلافە لەنێو زانایاندا  :
- گوتراوە : لەسەر پێی دادەنیشێت . و وتراوە لەسەر کۆتای ڕانی دادەنیشێت .
ڕاجح :  دانیشتنە لەسەر پێی چەپ کەئەوەش ئەسڵە لەدانیشتندا لەنێو نوێژدا .

6- ئایا کاتێ الله ٲکبر ی کرد بۆ بەرز بوونەوە لەسەژدە ودانیشت بۆ ئیسراحەت دووبارە بۆ بەرز بوونەوە الله ٲکبر بکات ؟
بۆچوونی یەکەم :
الله ٲکبر ناکات ، ئەمە مەزهەبی حەنابیلەکانە .
بۆچوونی دووەم :
الله ٲکبر دەکات ، ئەمەش بۆ چوونێکە لەمەزهەبی حەنابیلەکان .
ڕاجح : بۆ چوونی یەکەمە ، چونکە دەبێتە زیاد کردنێک کەهیچ بەڵگەی لەسەر نی یە .

7- گەر ئیمام نەیکات ئایا ئەوانەی لەدواوەن دەیکەن ؟
جێگای خیلافە :
بۆچوونی یەکەم :
نابێ ، وناکرێت ؛ چونکە پێچەوانە کردنی ئیمامە لەکاتێکدا ئیمام بۆ ئەوە دانراوە چاوی لێ بکرێت (إنما جعل الإمام ليؤتم به) متفق عليه، ئەمە هەڵبژاردەی ابن عثيمين.
بۆچوونی دووەم :
دەکرێت هەروەک ئەسڵ وایە بکرێت ؛ وە هەروەها چونکە موخالەفەیەکی کەمی ئیمامە وهیچ کاری گەری لەسەر شوێن کەوتنی ئیمام نابێت ، ئەمەش مەزهەبی شافعیەکانە  .
بۆچوونی سێیەم :
شوێن کەوتنی ئیمام لەپێش ترە لەدوا کەوتن لێی بۆ ئەنجام دانی کارێکی سوننەت ئەمەش هەڵبژاردەی ابن تيمية.
بۆ چوونی نزیک لەحەقەوە بۆ چوونی دووەمە .
8- گەر ئیمام هەستایەوە بۆ ئیسراحەت چ کاتێ الله ٲکبر دەکات بۆ هەستانەوە   ؟
بۆچوونی یەکەم :
کاتی بەرز بوونەوەی لەسەژدە ، ئەمەش بۆ چوونێکە لەلای ( الشافعية والحنابلة)ـەکان .
بۆچوونی دووەم :
کاتی بەرز بوونەوەی بۆ ڕاوەستان بەپێوە ، ئەمەش بۆ چوونێکی ترە لەلای ( الشافعية والحنابلة)ـەکان وەهەڵبژاردەی (المجد)ـە .
بۆچوونی سێیەم :
(الله ٲکبر)ـەکە درێژ دەکاتەوە تاوەکو هەڵدەستێتەوە ، ئەمە قسەیەکی شافعیەکانە ، بەڵام ئەمە قورسیەکی تێدایە .
بۆ چوونی نزیک لەحەقەوە : بۆچوونی دووەمە ؛ چونکە گەر (الله ٲکبر)ی کرد لەکاتی بەرز بوونەوەدا لەسەژدا ئەوا ئەوانەی لەدواوەین هەڵدەستنەوە وپێشی دەکەون ئەمەش دروست نی یە ، وە بەنیسبەت ئەوەی لەدواوەیە وئەوەش بەتەنها نوێژ دەکات کاتی بەرز بوونەوە لەسەژدە (الله ٲکبر)دەکەن هەروەک ئەسڵ بەو شێوەیەیە .
9- هیچ دوعایەکی تایبەتی تێدا نی یە ، لەبەر نەبوونی بەڵگە .
10- هەرکەسێک نەیکات لەبەر لەبیر چوون لەسەر بۆ چوونی ڕاستی زانایان سەژدەی هەڵە نابات وەک باقی سوننەتەکانی تر  .

سەردان: ٤٣٤ بەش: چۆنێتى نوێژ