ئەو کەسەى پارەی هەیە بەڵام قەرزارە ئایا دەبێ زەکات بدات: ماڵپەڕی وەڵامەکان
ئەو کەسەى پارەی هەیە بەڵام قەرزارە ئایا دەبێ زەکات بدات
پرسیار:

ئەگەر ئینسان بە ئەندازەى ئەو پارەیەی کە هەیەتى قەرزار بێ ئایا واجبە لەسەرى زەکات بدات کاتێک ساڵی بەسەردا هات؟

بسم الله الرحمن الرحیم
سوپاس و ستایش بۆ خواى گەورە ، وە درودو سڵاو لە سەر گیانى پێغەمبەرى خوا ، وە لەسەر خێزان و كەس وكارى ئیماندارو هاوەڵان و شوێن كەوتوانى تا رۆژى دوایى.

زاناى پایەبەزر شێخ عبدالعزیز بن عبداله بن باز - ڕەحمەتى خواى گەورەى لێ بێ - دەفەرموێ : 
لەسەر بۆ چوونی ڕاست و ڕاجحی زانایان ئەو کەسەی کە ماڵێکی هەیە پێویستە لەسەری زەکاتەکەی دەرکات کاتێ کەدەگاتە حەدی زەکات دان وساڵی بەسەردا تێپەڕ دەبێت ،هەرچەند قەزرداریش بێت ؛ ئەمەش بەهۆی ئەوەی بەڵگەکان گشت گیرن لەبارەی ئەوانەی ماڵیان هەیە وساڵی بەسەردا تێپەڕ بووە ، تەنانەت گەر قەرزداریش بێت .

وەلەبەر ئەوەی پێغەمبەر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فەرمانی دەکرد بەکرێکارەکانی ئەوانەی کەزەکاتیان کۆ دەکردەوە زەکات وەرگرن لەوەی زەکاتی لەسەرە ، وفەرمانی پێ نەدەکردن بپرسن بزان خاوەنەکەی قەرزدرارە یاخود نا؟

خۆ ئەگەر قەرز بوایەتە ڕێگر لەبەردەم زەکاتداندا ئەوا پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم فەرمانی بەکرێکارەکانی دەکرد پرسیار لەو کەسانە بکەن کەزەکاتی لێ وەردەگرن : ئایا قەرزیان لەسەرە یاخود نا  . 
مجموع فتاوى ومقالات متنوعة ، لسماحة الشيخ عبد العزيز بن باز 14/51 .

وەهەروەها لە فەتوایەکی تری دا کە هاوشێوەی ئەمەیە (14/52)دەڵێت :
بەڵام گەر لەو پارەی کەهەیەتی پێش تێپەڕ بوونی ساڵ قەرزەکەی دایەوە ، ئەوا زەکات لەو ئەندازەیەدا واجب نی یە کەداویەتی بەخاوەن قەرزەکە ، بەڵکو لەو مەبلەغەدا واجبە کە ماوە ، ئەمە لەحاڵەتی تێپەڕ بوونی ساڵ بەسەری دا وگەشتنی بەحەدی زەکات. اهـ.

وەهەروەها پرسیار کراوە لە زاناى پایەبەرز شێخ محمد بن صالح العثیمین - ڕەحمەتی خوای لێ بێت - 
لەبارەی کەسێکەوە کە دوو سەد هەزار دەسمایەیی ڕیاڵی هەیە وقەرزداریشە ومەبلەغەکەی دەگاتە دوو سەد هەزار ڕیاڵ ، بەشێوەیەک هەر ساڵەی دە هەزاری لێ دەداتەوە ، جا ئایا زەکات پێویستە لەسەری ؟

لە وەڵامدا گوتوویەتی:
بەڵێ ، زەکات پێویستە لەسەری لەو مبلەغەی کە لەدەستی دا ماوە ،ئەوەش لەبەر ئەوەی دەقەکان کە لەبارەی واجبی زەکاتەوە هاتوون گشت گیرن ، وهیچ شتێکیان جودا نەکردۆتەوە ، کەسێکیان جودا نەکردۆتەوە کەقەرزدارە .
جا لەبەر ئەوەی دەقەکان عام و گشتگیرن پێویستە کاری پێ بکرێت .

پاشان زەکات واجبە لەماڵ دا ، بەبەڵگەی ئەم ئایەتە:  ( خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا ) التوبة/103.
واته: ئەی محمد - صلى الله عليه وسلم -  له‌ ماڵه‌كانیان صه‌ده‌قه‌و خێرێك وه‌ربگره‌ یان زه‌كاتی فه‌رز وه‌ربگره‌ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ پاكیان ئه‌كه‌یته‌وه‌ له‌و تاوان و شتانه‌ی كه‌ پێیانه‌وه‌یه.

وەهەروەها ئەم فەرموودەیەیی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم کەئیمامی بوخاری لەعبداللەی کوڕی عەباسەوە خوا لێیان ڕازی بێت گێڕاویەتیەوە کاتێ کەپێغەمبەر صلى الله عليه وسلم موعازی نارد بۆ یەمەن پێی فەرموو : ( أ علمهم أن الله افترض عليهم صدقة في أموالهم ) .واتە: فێریان بکە وپێیان ڕاگەیەنە خودا زەکاتی لەماڵەکانیاندا واجب کردووە.

خوا و پێغەمبەرەکەی صلى الله عليه وسلم ڕوونیان کردۆتەوە کە زەکات لەماڵدا واجبە ، نەک لەسەر مرۆڤ بێت ، وقەرزیش واجبە لەسەر مرۆڤ ، بۆیە لایەنەکان جودایە و پەیوەندیان پێکەوە نی یە ، ... جا زەکات لەو ماڵەدا واجبە کەلەدەستدا ، وقەرز لەسەر خۆتە ، ئەمە شێوازێکە ، و ئەوی تر شێوازێکی ترە .

پێویستە لەسەر مرۆڤ تەقوای خوا بکات لەوەی کەهەیەتی و لەدەستی دایە وزەکاتەکەی دەربکات ،وپشت بەخودا ببەستێت لەدانەوەی قەرزەکەیدا ، وبڵێت: اللهم اقضِ عني الدين وأغنني من الفقر .
واتە: خودایە قەرزەکەم بۆ بدەرەوە وڕزگارم کە لەهەژاری.

وە ڕەنگە دانی ئەو زەکاتە ببێتە هۆکاری بەرەکەتی ماڵەکە وزیاد بوونی ، وڕزگار بوونی لەقەرزداری ، ولەوانەیە نەدانی زەکاتەکە ببێتە هۆکاری هەژار کەوتنی ، لەکاتێکدا وا دەبینێت خۆی موحتاجە نەک ئەهلی ئەوە بێت زەکات بدات ، وسوپاسی خودا بکە تۆی کردۆتە یەکێک لەوانەی کەدەبەخشێت نەک ئەوانەی وەردەگرن. اهـ . مجموع فتاوى الشيخ ابن عثيمين 18/39 .

وە هەروەها لەفەتوایەکی تری دا لەم بارەیەوە (18/38)دەڵێت:
مەگەر لەحاڵەتێکدا نەبێت قەرزەکە کاتی هاتبێت و ئێستا داوای لێ بکەن  ، لەم حاڵەتەدا دەڵێین: قەرزەکەت بدەرەوە ، پاشان زەکاتی ئەوەندە بدە کەماوەتەوە گەر گەشتبووە حەدی زەکات .

وە ئەوەی لەزانایانی حەنبەلیەکانەوە گێڕدراوەتەوە لەبارەی زەکاتی سەرفترەوە ئەمە تەئکید دەکاتەوە ودەڵێن : قەرز نابێتە ڕێگر لەدانی سەرفترەدا مەگەر خاوەنەکەی داوای بکات .

وەهەروەها ئەو ئەسەرەی کە لە عوسمانەوە خوا لێی ڕازی بێت گێڕدراوەتەوە کەلەبارەی مانگی ڕەمەزانەوە دەیگوت : ( هذا شهر زكاتكم فمن كان عليه دين فليقضه ) .
واتە: ئەمە مانگی زەکات دانەکانتانە ، هەر کەسێک قەرزی لەسەرە با بیداتەوە.

ئا ئەم ئەسەرە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی گەر کاتی قەرزەکە هاتبێت وخاوەنەکەی داوای بکات ، ئەوا پێش زەکاتە دەخرێت ، بەڵام ئەو قەرزانەی کەهێشتا کاتیان ماوە ئەوا بێگومان هیچ ڕێگری ناکات لەواجب بوونی زەکات  . اهـ .

وە لەفەتوای [( اللجنة الدائمة ( 9/189) ] دا ، هاتووە:
بۆ چوونی ڕاستی زانایان ئەوەیە قەرزداری نابێتە ڕێگر لەبەردەم دانی زەکاتدا ، چونکە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم کرێکاری زەکات کۆ کەرەوەی دەنارد بۆ وەر گرتنی زەکات ، وپێی نەدەفەرموون: تەماشا کەن بزان خاوەن زەکاتەکان قەرزدران یاخود نا  ) . اهـ .

وە شێخ حسین العوائشة خاوەنى کتێبی : (الموسوعة الفقهیة المیسرة في فقه الکتاب والسنة المطهرة ) لە لاپەڕە (29) لە بەرگى (3) دەڵێ : پرسیارم کردووە لە شێخ ئەلبانى -ڕەحمەتى خواى لێ بێ - کە ئەگەر ئینسان بە ئەندازەى ئەو پارەیەی کە هەیەتى قەرزار بێ ئایا واجبە لەسەرى زەکات بدات یان نا؟

شێخ ئەلبانى بەڕەحمەت بێ لە وەڵامدا فەرموویەتى : 

مادام ماڵەکە لە لای خۆیەتی ، و ساڵی بەسەردا تێپەڕ بووە ئەوا پێویستە زەکاتی بدات ، هەرچەند ئەوەندەى ماڵەکەى قەرزار بێ ، وە ئەگەر نیەتی نیە زەکاتەکەى بدات ،ئەوا پێویستە ئەو ماف و قەرزانەی خەڵک بداتەوە کە لەسەریەتی . انتهى

واتە : کە ئامادە نیە قەرزەکە بداتەوە دەبێ زەکاتەکەى بدات .

سەردان: ٥٢٦ بەش: زەکاتى پارە