بسم الله الرحمن الرحیم
سوپاس و ستایش بۆ خواى گەورە ، وە درودو سڵاو لە سەر گیانى پێغەمبەرى خوا ، وە لەسەر خێزان و كەس وكارى ئیماندارو هاوەڵان و شوێن كەوتوانى تا رۆژى دوایى.

بە شێوەیەکی گشتی، زەكات بۆ هەژار و نەداران و ئەو هەشت دەستەیەیە كە خوای گەورە لە قورئاندا دیاری كردوون. بۆیە هەر كەسێك دەوڵەمەند بێت (خاوەنی بژێوی ساڵانەی بێت یان سەرمایەیەكی هەبێت بگاتە ڕادەی زەكات) یان تەندروست و بەتوانا بێت بۆ كاركردن، بۆی دروست نییە زەكات وەربگرێت.

١. حوکمی شەرعی وەرگرتنی زەکات بەبێ پێویستی
هەر کەسێک دەوڵەمەند بێت، یان خاوەن کار و داهاتێک بێت کە بەشی بژێوی خۆی و خێزانەکەی بکات، حەرامە زەکات وەربگرێت. پێغەمبەری خوا (ﷺ) دەفەرموێت: "لا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ، وَلا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ" (رواه أبو داود والترمذي).
واتە: "زەکات و سەدەقە حەڵاڵ نییە بۆ کەسی دەوڵەمەند، وە نە بۆ کەسێکی بەهێز و تەندروست کە توانای کارکردنی هەبێت."

٢. وەسفكردنی بە "پشكۆیی ئاگر":
پێغەمبەری خوا (ﷺ) هۆشداری توند دەدات بەو کەسانەی بێ ئەوەی هەژار بن داوای ماڵی خەڵک دەکەن و دەفەرموێت:
«مَنْ سَأَلَ النَّاسَ أَمْوَالَهُمْ تَكَثُّرًا، فَإِنَّمَا يَسْأَلُ جَمْرًا، فَلْيَسْتَقِلَّ أَوْ لِيَسْتَكْثِرْ» (رواه مسلم)
واتە: "هەر كەسێك داوای ماڵی خەڵك بكات بۆ ئەوەی سامانی پێ زیاد بكات، ئەوا تەنها داوای پشكۆیی ئاگر دەكات، با كەم وەربگرێت یان زۆر (سەرەنجام هەر ئاگرە)."

٣. سەرشۆڕی لە ڕۆژی دواییدا:
ئەو كەسەی ڕاهاتووە لەسەر وەرگرتنی زەكات و تەمەڵی، لە ڕۆژی قیامەتدا بە ڕوویەكی بێ گۆشتەوە حەشر دەكرێت. پێغەمبەر ﷺ دەفەرموێت: «مَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَسْأَلُ النَّاسَ، حَتَّى يَأْتِيَ يَوْمَ القِيَامَةِ لَيْسَ فِي وَجْهِهِ مُزْعَةُ لَحْمٍ» (متفق عليه)

کورتەیەک دەربارەی واتا و مەبەستی فەرموودەکە:
أ. هۆشدارییەکی توند: ئەم فەرموودەیە هۆشداری دەدات بەو کەسانەی کە بەبێ پێویستی و تەنها بۆ کۆکردنەوەی ماڵ و سامانی زیاتر دەست بۆ خەڵکی پان دەکەنەوە و داوای پارەیان لێ دەکەن.
ب. سزاکەی لە قیامەت: مەبەست لەوەی "هیچ گۆشتێک بە دەموچاویەوە نییە" ئەوەیە کە ئەو کەسە لە ڕۆژی قیامەتدا بە ڕیسوایی و سەرشۆڕی دەردەکەوێت، چونکە لە دونیادا شکۆ و کەرامەتی خۆی بەهۆی سواڵکردنەوە لەدەستدابوو، بۆیە لە قیامەتیشدا ئەو نیشانەیەی پێوە دیار دەبێت.
 ج. شکۆمەندی مرۆڤ: ئیسلام هانی مرۆڤ دەدات کە پشت بە هەوڵ و ماندووبوونی خۆی ببەستێت و کەرامەتی خۆی بپارێزێت.

٤. وەرگرتنی زەکات بە فێڵ و درۆ
هەندێک کەس بۆ ئەوەی زەکاتیان پێ بدرێت، پەنا دەبەنە بەر شاردنەوەی داراییەکەیان یان نیشاندانی هەژارییەک کە بوونی نییە. ئەمە دوو تاوانە لە یەک کاتدا:
أ. تاوانی درۆکردن: کە یەکێکە لە نیشانەکانی مونافیق.
ب. خواردنی ماڵی حەرام: چونکە ئەو پارەیە مافی هەژارانە، کاتێک ئەم کەسە دەیبات، لە ڕاستیدا مافی بێوەژنێک یان هەتیوێکی ڕاستەقینەی خواردووە.

٥. مەترسییەكانی ئەم كارە لەسەر كۆمەڵگە
أ. ونبوونی متمانە: كاتێك دەوڵەمەندەكان دەبینن كەسانێكی ناشایستە زەكاتەكە دەبەن، سارد دەبنەوە لە پێدانی زەكات و گومانیان بۆ دروست دەبێت.
ب. ستەم لە هەژاران: هەر بڕە پارەیەك كە كەسێكی دەوڵەمەند بە ناهەق وەریدەگرێت، لە ڕاستیدا بەشە خۆراك یان دەرمانی منداڵێكی هەژاری دزیوە كە زۆر پێویستی پێیەتی.
ج. بێ بەرەكەتی ماڵ: ماڵی حەرام بەرەكەت لە ماڵ و منداڵ لادەبات و دەبێتە هۆی تێكچوونی پەروەردە و دەروونی مرۆڤ.

٦. کێ شایستەی زەکات نییە؟
بەپێی فیقهی ئیسلامی، ئەم چەند گروپە بۆیان نییە زەکات وەربگرن:
دەوڵەمەند: ئەو کەسەی خاوەنی نیسابی زەکاتە یان داهاتی پێویستی هەیە.
بەهێز و خاوەن کار: ئەو کەسەی جەستەی ساغە و دەتوانێت کار بکات و بژێوی پەیدا بکات.
ئەوانەی خەرجییان لەسەر زەکاتدەرەکەیە: وەک دایک و باوک، باپیر و نەنک، ژن و منداڵەکان (چونکە ناکرێت مرۆڤ زەکاتی خۆی بدات بە کەسانی پلە یەکی خۆی).

٧. بەرپرسیارێتی زەکاتدەر
پێویستە لەسەر ئەو کەسەی زەکاتەکە دەدات (یان ئەو لایەنەی دابەشی دەکات) بە وردی لێکۆڵینەوە بکات. نابێت تەنها بە ڕواڵەت بڕیار بدەین، بەڵکو دەبێت دڵنیا بین کە پارەکە دەگاتە دەستی ئەهلی خۆی بۆ ئەوەی فەرزەکە لەسەر شانی زەکاتدەرەکە بکەوێت.

ئەنجام:
پێویستە لەسەر موسڵمان عیزەتی نەفسی هەبێت و دوای خوای گەورە تەنها پشت بە ماندووبوونی خۆی ببەستێت و تا بۆی دەكرێت دەست بۆ زەكات درێژ نەكات، چونكە "دەستی سەرەوە باشترە لە دەستی خوارەوە".
ئەو كەسەش  لە ڕابردوودا بەناهەق و فێڵ و زەکاتی وەرگرتووە و ئێستا دەزانێت بۆی حەڵاڵ نەبووە، دەبێت تەوبە بکات و ئەگەر بۆی دەکرێت ئەو بڕە پارەیە بگەڕێنێتەوە بۆ خاوەنەکەی یان بیداتەوە بە هەژارێک بە ناوی خاوەنەکەیەوە بەو نییەتەی كە مافی ئەوان بووە و ئەم بە ناهەق وەری گرتووە.