سوپاس و ستایش بۆ خوای گەورە و دروود و سەلام لەسەر پێغەمبەری خوا، پاشان:

یەكەم: پێناسەی پەردەی كچێنی
كچێنی (البكارة) بریتییە لە پاكیزەیی ئافرەت، كە پێستێكی تەنكە خوای گەورە لە دەروازەی زێی ئافرەتدا دروستی كردووە، و بە شێوەیەكی ئاسایی بە جووتبوون لە نێوان ژن و مێرددا لادەچێت و نامێنێت. ئەگەر ئەو پەردەیە نەما، ئەوا ئافرەتەكە پێی دەوترێت (ثیب -  شووكردوو) و دۆخی لە كچەوە (عذراء) دەگۆڕێت بۆ شووكردبوو. كچیش (البكر) ئەو ئافرەتەیە كە پەردەی كچێنییەكەی لانەچووە. هەروەها بە پیاویش دەوترێت "بكر" ئەگەر نزیكی ئافرەتان نەكەوتبێتەوە.
(بڕوانە: المصباح المنير، و الموسوعة الفقهية الكويتية)

لە زاراوەی زانایانی شەرعزاندا (الفقهاء):

* لای حەنەفییەكان:
 كچ ناوی ئەو ئافرەتەیە كە نە بە مارەبڕین و نە بە هیچ شتێكی تر جووتبوونی لەگەڵدا نەكراوە. بۆیە هەر كەسێك پەردەی كچێنییەكەی بەبێ جووتبوون نەمابێت، بۆ نموونە بەهۆی بازدانێك، یان پاڵەپەستۆی سوڕی مانگانە، یان ڕوودانی برینداربوونێك، یان بەهۆی زۆر مانەوەی بە سەڵتی و قەیرەیی تا ئەو ڕادەیەی لە ڕیزی كچان دەرچووە: ئەوا ئەو كەسە لە ڕووی حەقیقەت و حوكمی شەرعیشەوە هەر بە (كچ) دادەنرێت. 
بڕوانە: حاشية ابن عابدين.

* لای مالیكییەكان:
 ئەو ئافرەتەیە كە بە گرێبەستێكی دروست، جووتبوونی لەگەڵدا نەكراوە. 
بڕوانە: حاشية الدسوقي على الشرح الكبير.

* لای شافعییەكان:
كچ ئەو ئافرەتەیە كە هەر لە بنەڕەتدا پەردەی كچێنییەكەی بە مارەبڕینی دروست یان فاسید یان حەرام (زینا) لانەچووە. 
بڕوانە: الحاوي الكبير.

* لای حەنبەلییەكان:
 ئەو ئافرەتەیە كە پێشتر شووی نەكردووە و پەردەی كچێنییەكەی بە جووتبوونێكی پێشتر لانەچووە، یان ئەو كەسەیە كە لە شوێنی كچێنییەوە (زێ) جووتبوونی لەگەڵ پیاواندا نەكردووە.
بڕوانە: كشاف القناع

لە ڕوانگەی پزیشكییەوە:
سەبارەت بە پزیشكانیش، ئاماژەیان بەوە كردووە كە زۆر (دەگمەنە) كچێك بەبێ پەردەی كچێنی لەدایك ببێت. 
(سەرچاوە: د. محمد الحناوي، د. حشمت عبده، و ماڵپەڕی الطبي)

دووەم:
بەگشتی تێڕوانینی عەرەب و موسڵمانان بۆ بابەتی كچێنی جیاوازە لە تێڕوانینی ڕۆژئاوا، بەتایبەتی لە سەردەمی ئێستادا. ئەم جیاوازییەش لە تێگەیشتن و باوەڕەكاندا، بووەتە هۆی دروستبوونی جیاوازی لە ڕەفتار و كردەوە و هەڵسەنگاندنی ڕەوشتی پەیوەست بە بابەتی كچێنییەوە.

لای عەرەب و موسڵمانان، كچێنی نیشانەی *داوێنپاكی و شەرم و حەیایە*، و بابەتێكی پێویست و خوازراوە. لە گێڕانەوە مێژووییەكانیشدا بەڵگەی زۆر هەیە كە پشتگیری لە شانازیكردن بە پاكیزەیی و مانەوەی پەردەی كچێنی دەكەن، چ لای عەرەب یان نەتەوەكانی تریش.

ئیسلامیش ئەم چەمكەی زیاتر چەسپاندووە لە ڕێگەی پیاهەڵدانی پاكیزەییەوە؛ خوای گەورە وەسفی سیفەتی كچێنی ئافرەتی كردووە كاتێك وەسفی ئافرەتانی بەهەشت دەكات، بەهۆی ئەو گرنگییە گەورەیەی كە لای مێرد هەیەتی، و دەفەرموێت: ﴿إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً (٣٥) فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا ﴾ [الواقعة: 35-36] 
هەروەها دەفەرموێت: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ ﴾ [الرحمن: 56] 

ئەمەش پیاهەڵدانە بۆ ئەو ئافرەتەی كە دەستی لێ نەدراوە و پارێزگاری لە پەردەی كچێنی خۆی كردووە و تەنها لەلایەن مێردە حەڵاڵەكەیەوە لا براوە. لێرەدا قورئانی پیرۆز بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ و بە ئاماژە باسی پەردەی كچێنی دەكات، ئەمەش بۆ دەرخستنی گرنگییەكەی و مەترسیی لەدەستدانیەتی بە شێوەیەكی ناشەرعی.

بەڵام سەبارەت بە تێڕوانینی ڕۆژئاوا بۆ كچێنی:
پێشتر لەوێش جێگەی شانازی و بەڵگەی داوێنپاكی بوو، تا ئەو كاتەی لە سەد ساڵی ڕابردوودا، بیرۆكەكانی فەیلەسووفی ئیباحی (فرۆید) لەناو كۆمەڵگە بێباوەڕەكان و بەتایبەت ڕۆژئاوادا بڵاوبووەوە، كە بانگەشە بۆ كرانەوەی سێكسی دەكات و بەتەواوی لە ئایین و ڕەوشت و دابونەریتەكانی جیا دەكاتەوە.

تا ئەو ڕادەیەی ئەگەر سەیری ئامارەكانی ئەو وڵاتانە بكەیت، نزیكەی هیچ ڕێژەیەكی ئەوتۆ نابینیتەوە بۆ مانەوەی كچێنی لای كچەكانیان، بگرە كار گەیشتووەتە ئەوەی پێیان وابێت ئەو كچەی دەگاتە تەمەنی پێگەیشتن و هێشتا كچێنییەكەی پاراستووە، ئەوا كەسێكە *نەخۆشی دەروونیی*،هەیە و پێیان وایە باشترە پیشانی پزیشكی دەروونی بدرێت بۆ ئەوەی وەك كچانی تری كۆمەڵگەكەی لێ بێتەوە و ئاسایی ببێتەوە!
سەرچاوە: كتێبی "الزواج في ظل الإسلام" لاپەڕە 51.

سێیەم:
سەبارەت بەو پرسیارەی کە ئایا پەردەی كچێنی بەڵگەیە بۆ داوێنپاكی ئافرەت؟ وە ئایا نەمانی پەردەی كچێنی بەڵگەیە بۆ داوێنپیسی و بەدڕەوشتی؟

لە وەڵامدا دەڵێین:
 بەڵێ؛ لە بنەڕەتدا وایە؛ چونكە كچێنی نیشانەیەكی ڕوونە بۆ داوێنپاكی كچ، و نەبوونی دەبێتە هۆی گومان و دروستبوونی پرسیار.

بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، هەندێك *حاڵەتی تایبەت (حالات استثنائية)* و دەگمەن هەن كە پێچەوانەی ئەم بنەڕەتەن. لەوانەیە ئافرەتێكی داوێنپاك بەهۆی بازدان، یان سواربوونی سەر شتێكی تیژ، یان ئەنجامدانی هەندێك جۆری وەرزش و شتی لەم شێوەیە، پەردەی كچێنییەکەی لەدەست بدات.
هەروەها هەندێك حاڵەتی دەگمەنیش هەن كە تێیدا هەندێك كچ بە هۆكاری پزیشكیی بەبێ پەردەی كچێنی لەدایك دەبن، یان بە پەردەیەكەوە لەدایك دەبن كە كراوەیەكی (كونێكی) گەورەی هەیە، وەك ئەوەی پێشتر لە ڕوونکردنەوە پزیشکییەکەدا باس كرا.

جا ئەگەر سەلمێنرا كە ئافرەتەكە پەردەی كچێنی بە یەكێك لەم هۆكارانە لەدەست داوە؛ ئەوا تەنها نەمانی پەردەكە لەم حاڵەتانەدا، *لە چوارچێوەی داوێنپاكی دەری ناكات* (واتە هەر بە پاك و بێگەرد دادەنرێت).

زانایانی شەرعزانیش بە ڕوونی باسی ئەمەیان كردووە، و چەندین حوكمی گرنگی پەیوەست بە مارەبڕینیان لەسەر بونیاد ناوە، وەك مەسەلەكانی مافی مارەیی، و حوكمی بێوەژنی، و كەموكوڕییەكانی هاوسەرگیری، و چەندین حوكمی تر كە دواتر باسی هەندێكیان دەكرێت.

لە بەڵگەکانیش بۆ ئەم بابەتە:

* لە دایكە عائیشەوە (ڕەزای خوای لێ بێت) دەگێڕنەوە كە فەرموویەتی: *"بەڕاستی پەردەی كچێنی بە بازدان، و سوڕی مانگانە، و دەستنوێژگرتن (مەبەست لێی زۆر شۆردن و خۆپاككردنەوەیە) لەدەست دەچێت."* (ابن أبي شيبة لە المصنف بە ژمارە 30194 گێڕاویەتیەوە).

* هەروەها لە قەتادەوە، لە حەسەنەوە سەبارەت بە پیاوێك كە بە ژنەكەی دەڵێت: بۆچی وەك كچ (پاكیزە) نەمبینیت؟ دەڵێت: *"هیچ تاوانێک و لێپێچینەوەیەکی لەسەر نییە، چونکە پەردەی كچێنی بەهۆی سوڕی مانگانە و بازدانەوە لەدەست دەچێت."* (عبدالرزاق لە المصنف بە ژمارە 13280 گێڕاویەتیەوە).

* لە حەكەمی كوڕی ئەبانەوە دەگێڕنەوە كە وتویەتی: *"پرسیارم لە سالمی كوڕی عەبدوڵڵا كرد دەربارەی ئەو بابەتە، ئەویش وتی: بەڕاستی پەردەی كچێنی بەهۆی سوڕی مانگانە و بازدانەوە لەدەست دەچێت."* (عبدالرزاق لە المصنف بە ژمارە 13281 گێڕاویەتیەوە).

ئیمامی بابەرتی (ڕەحمەتی خوای لێ بێت) دەفەرموێت:
 "ئەگەر پەردەی كچێنی بەهۆی بازدانێكەوە لەدەست بچێت، كە بازدانە لە شوێنێكی بەرزەوە، یان بەهۆی سوڕی مانگانە، یان برینداربوون، یان قەیرەییەوە (زۆر مانەوە بە سەڵتی) بێت: ئەوا ئەو كەسە حوكمی كچانی هەیە، تەنانەت لەوەشدا كە (بێدەنگییەكەی نیشانەی ڕازیبوونیەتی بۆ شووكردن)؛ چونكە ئەو هەر بە كچ هەژمار دەكرێت، لەبەر ئەوەی كچ ئەو كەسەیە كە پێشتر كەس لەگەڵی جووت نەبووە."
(سەرچاوە: شرح الهداية، بەرگی 3/ لاپەڕە 270).

پوختەی بابەتەکە:
لێرەدا دەتوانین پوختەی قسەکان بەم شێوەیە بخەینە ڕوو:
* ئەگەر پەردەی كچێنی بەهۆی (هاوسەرگیرییەكی حەڵاڵەوە) لابرابێت: ئەوا ئەمەیان زۆر ڕوونە و هیچ كێشەیەكی تێدا نییە.
* ئەگەر وابێت كە ئافرەتەكە هەر لە زگماكەوە (بەبێ پەردەی كچێنی لەدایك بووبێت) —کە ئەم حاڵەتە دەگمەنە—: ئەوا لە ڕووی حوكمە شەرعییەكانەوە هەر حوكمی كچی (پاكیزە) ی هەیە. هەروەها لە ڕووی پێوەرە ڕەوشتی و ئیمانییەكانیشەوە، بە ئافرەتێكی داوێنپاك و پارێزراو دادەنرێت.
* بە هەمان شێوە، ئەو كچەشی كە پەردەی كچێنی **بەهۆی ڕووداوێكەوە** لەدەست داوە، یان بە هۆكارێکی كتوپڕ و دەرەوەی توانا و ئیرادەی خۆی بووە، و تێیدا سەرپێچی پەروەردگاری نەكردووە: ئەوا وەك پێشتر باس كرا، ئەمیش هەر حوكمی كچی هەیە و كەسێكی داوێنپاك و پارێزراوە.
* بەڵام ئەگەر بەهۆی كارێكی حەرامەوە (زینا) پەردەکەی لەدەست دابێت، وەك ئەوەی لە وڵاتانی بێباوەڕاندا باوە، و وەك ئەوەی پیشەی كەسانی بەدڕەوشت و خراپەكارە: ئەوا دۆخی ئەم جۆرە كەسانە شاراوە نییە؛ ئەو كەسە بەو كارەی تاوانبار و دەرچووە لە فەرمانی خوا (فاسق)، هەروەها كەسێكی داوێنپیسە و داوێنپاك نییە.

لەوانەشە ئەم خاڵەی كۆتایی، هەر ئەوە بێت كە پرسیاركارەکە بەدوای وەڵامەكەیدا دەگەڕێت.

خوای گەورەش زاناترە.

سەرچاوە: ماڵپەڕی الإسلام سؤال وجواب