كاتێك منداڵەكەم لێم دەپرسێ: «خودا بۆچی دروستی کردووین؟ بۆچی نایبینین؟ ئەگەر خودا میهرەبانە، بۆچی منداڵان دەمرن؟ چۆن بزانین قورئان وتەی خودایە؟» چۆن وەڵامی بدەمەوە بەشێوەیەك لەگەڵ تەمەن و عەقڵی ئەو بگونجێ؟
بسم الله الرحمن الرحیم
سوپاس و ستایش بۆ خواى گەورە ، وە درودو سڵاو لە سەر گیانى پێغەمبەرى خوا ، وە لەسەر خێزان و كەس وكارى ئیماندارو هاوەڵان و شوێن كەوتوانى تا رۆژى دوایى.
ڕەنگە منداڵێکی بچووک بە پرسیارێک سەرساممان بکات کە وا بزانین لە تەمەنی ئەو گەورەترە:
«بۆچی خودا دروستی کردووین؟ بۆچی نایبینین؟ ئەگەر خودا میهرەبانە، بۆچی منداڵان دەمرن؟ چۆن بزانین قورئان وتەی خودایە؟»
ئەم پرسیارانە بەڵگە نین لەسەر لاوازیی ئیمان، و نابێت بە بێزاری یان سەرزەنشتکردن وەڵام بدرێنەوە؛ بەڵکو دەربڕینن لە هۆش و مێشکێک کە دەستی کردووە بە دۆزینەوەی جیهان، و هەوڵ دەدات لەوە تێبگات کە دەیبینێت و دەیبیستێت، تا مانایەک بۆ شتەکان بدۆزێتەوە.
یەکەم پێداویستیی منداڵ تەنها وەڵامێکی ئامادەکراو نییە، بەڵکو کەسێکە کە لە کاتی پرسیارکردندا هەست بە ئارامی و دڵنیایی بکات لەگەڵیدا. ئەگەر پرسیارەکەی بە گاڵتەپێکردن یان تووڕەیی وەڵام درایەوە، فێر دەبێت ئەو بیرۆکانەی لە مێشکیدایە بیانشارێتەوە—نەک لەبەر ئەوەی قەناعەتی کردووە، بەڵکو لە ترسی قسەکردن بێدەنگ دەبێت! بەڵام کاتێک سنگی فراوان و میهرەبانی دەبینێت، فێر دەبێت کە پرسیارکردن ڕێگای تێگەیشتنە، و ئیمانداری پێویستی بە داخستنی دەرگاکانی بیرکردنەوە نییە.
چۆنیەتیی مامەڵەکردن لەگەڵ پرسیارەکان لە ڕێگەی چەند نموونەیەکەوە:
١. بۆچی خودا دروستی کردووین؟
دەتوانین بە منداڵەکە بڵێین:
«خودا ئێمەی دروست کردووە تا بەندایەتیی بۆ بکەین و بیناسین، چاکە بکەین، و بە ژیانێک بژین کە ئەو لێمان ڕازی بێت. بەندایەتیش تەنها نوێژ و ڕۆژوو نییە، بەڵکو ڕاستگۆیی، بەزەیی، هاوکاریکردنی هەژاران، و چاکەکردن لەگەڵ خەڵکیش دەگرێتەوە؛ وەک خوای گەورە دەفەرموێت: ﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ﴾ [الذاريات: ٥٦]».
بەو جۆرە وەڵامە، واتا و چەمکەکە لە ژیانی ڕۆژانەی منداڵەکە نزیک دەخەینەوە، لەبری ئەوەی لە پێناسەیەکدا قەتیسی بکەین کە تێگەیشتنی بۆی سەخت بێت.
٢. ئەگەر خودا هەیە، بۆچی نایبینین؟
دەتوانین بڵێین:
«ئێمە هەموو ئەو شتانەی هەن بە چاو نایانبینین؛ زۆر شت هەن لە ڕێگەی شوێنەوار و کارەکانیانەوە دەیانناسین، هەرچەندە بە چاوی سەریش نەیانبینین (وەک هەوا و هێزی کێشکردن). ئێمەش خودا لە ڕێگەی نیشانەکانی لە گەردووندا، نیعمەتەکانی بەسەرمانەوە، و ئەو وەحییەی بۆی ناردووین دەیناسین. خوای گەورەش وەک هیچ کام لە دروستکراوەکانی نییە، و سیفەتەکانی بە پێوەری سیفەتی مرۆڤەکان ناپێورێن».
پێویستە ڕەچاوی تەمەنی منداڵەکە بکەین و نەیخەینە ناو گفتوگۆی فەلسەفیی ئاڵۆز، بەڵکو یارمەتیی بدەین تێبگات کە نەبینینی شتێک بە مانای نەبوونی نایەت.
٣. ئەگەر خودا میهرەبانە، بۆچی منداڵان دەمرن؟
ئەمە لەو پرسیارانەیە کە پێویستی بە نەرمی و بەزەیییەکی تایبەت هەیە؛ چونکە لەوانەیە لە پشت ئەم پرسیارەوە ترسی مەرگ یان ئەزموونی لەدەستدانی کەسێکی ئازیزی لەلایەن منداڵەکەوە هەبێت.
دەتوانین پێی بڵێین:
«خودا زۆر لە بەندەکانی میهرەبانە، و ئێمە باوەڕمان وایە کە بەزەییی ئەو لە تێگەیشتنی ئێمە فراوانترە، بەڵام ئێمە حیکمەتی وردی هەموو ئەو ڕووداوانە نازانین کە ڕوودەدەن. مەرگ بەشێکە لەو ژیانەی پێیدا تێدەپەڕین، و جیابوونەوە لە خۆشەویستان خەمبارمان دەکات و مافی خۆمانە بگرین و خەم بخۆین. ئێمە باوەڕمان وایە کە خودا ستەم لە کەس ناکات، و قیامەت ماڵی دادپەروەری و ڕەحمەتە، و ئەوەی ئێستا لە حیکمەتەکەی تێناگەین، بەو مانایە نییە کە بێ حیکمەت بێت».
گرنگە ئەم پرسیارە نەکەینە هۆی وتاردانێکی درێژ بۆ منداڵێکی خەمبار، بەڵکو با ئارامیی پێ ببەخشین و ڕێگەی بدەین هەست و ترسەکانی خۆی دەرببڕێت.
٤. ئایا ئەگەر هەڵە بکەم خوای گەورە خۆشی دەوێم؟
دەتوانین بڵێین:
«خودا خێری بۆ بەندەکانی دەوێت،تەوبەکردن و گەڕانەوەی بەندەكانی پێ خۆشە، و دەرگای تەوبەی بۆ کردووینەتەوە هەركاتێک هەڵەمان کرد. هەڵەکردن مانای ئەوە نییە کە مرۆڤ بۆ هەمیشە خراپ بووە، بەڵکو پێویستە دان بە هەڵەکەیدا بنێت، هەوڵی چاککردنەوەی بدات، داوای لێخۆشبوون بکات، و ئەگەر ستەمی لە کەسێک کردووە مافەکەی بۆ بگەڕێنێتەوە».
لێرەدا منداڵ فێر دەکەین کە پەیوەندیی لەگەڵ خودا تەنها لەسەر ترس دانەمەزراوە، نە لەسەر بێباکییەکیش کە وا لە مرۆڤ بکات بێباک بێت بەرامبەر تاوان، بەڵکو لەسەر خۆشەویستی، ئومێد، و هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی بنیات نراوە.
٥. چۆن بزانین قورئان وتەی خودایە؟
دەتوانین پێی بڵێین:
«ئێمە باوەڕمان وایە کە قورئان وتەی خودایە و بۆ سەر پێغەمبەرەکەی محمد ﷺ ناردوویەتی، و بە پارێزراوی و خوێندنەوەی بەردەوام نەوە دوای نەوە گەیشتووەتە دەستمان. لە ناویدا ئایەتگەلێک هەن کە بانگمان دەکەن بۆ بیرکردنەوە لە گەردوون و مرۆڤ، و پڕە لە ڕێنوێنی و هەواڵ و یاسای دادپەروەرانە. دەتوانین پێکەوە چیرۆکی دابەزینی و چۆنیەتیی پاراستنی لەلایەن مسوڵمانانەوە بخوێنینەوە».
ئەگەر منداڵەکە تەمەنی گەورەتر بوو، دەکرێت گفتوگۆکە بەپێی ئاستی تێگەیشتنی فراوانتر بکرێت، لەبری ئەوەی بە وەڵامێکی کورت ڕازی بکرێت کە داوای لێ بکات باوەڕ بهێنێت بێ ئەوەی لە هیچی تێبگات.
٦. بۆچی خوای گەورە وەڵامی هەموو دوعاکانمان ناداتەوە؟
دەتوانین بڵێین:
«ئێمە لە خودا دەپاڕێینەوە چونکە متمانەمان پێیەتی و پێویستمان پێیەتی، بەڵام هەموو ئەو شتانەی داوای دەکەین مەرج نییە خێر بن بۆمان، و هەموو ئاواتێکیش بەو شێوازە یان لەو کاتەدا کە خۆمان دەمانەوێت نایەتە دی. ئێمە هەموو حیکمەتەکانی قەدەر نازانین، بەڵام باوەڕمان وایە کە خودا دانایە و میهرەبانە، و دوعاکردن پەرستش و نزیکبوونەوەیە لە خودا، نەک ئامرازێک کە هەموو ڕووداوەکانی ژیانی پێ بەڕێوە ببەین بەپێی ئارەزووی خۆمان».
ئەگەر منداڵێک بۆ چاکبوونەوەی نەخۆشێک دوعای کردبوو و نەخۆشەکە چاک نەبوویەوە، نابێت تەنها وەڵامێکی گشتی بدەینەوە، بەڵکو دڵنەواییی بدەین و بۆی ڕوون بکەینەوە کە نەخۆشی نیشانەی ئەوە نییە خودا ئەو کەسەی خۆشناوێت، و ئێمە بەردەوام دەبین لە نزا، وەرگرتنی چارەسەر و ئومێدبەستن بە ڕەحمەتی خودا.
ڕێساکانی گفتوگۆکردن لەگەڵ منداڵان لەم بابەتانەدا:
١. بە تەواوی گوێ لە پرسیارەکەی بگرین پێش وەڵامدانەوە؛چونکە لەوانەیە لە پشت وشەکانەوە مەبەستێکی تر هەبێت کە منداڵەکە دەیەوێت پێی بگات.
٢. بەپێی ئاستی تێگەیشتنی وەڵام بدەینەوە؛ بەبێ نقومکردنی لە وردەکاریی زۆر یان بەکارهێنانی دەستەواژەی قورس کە نایانزانێت.
٣. گاڵتە بە پرسیارەکەی نەکەین و تۆمەتباری نەکەین بە لاوازیی ئیمان؛ پرسیاری ڕاستگۆیانە دەستپێکی تێگەیشتنە، نەک دژبەری.
٤. ئەگەر وەڵامەکەمان نەزانی، دان بە نەزانیندا بنێین؛ لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا بەدوایدا بگەڕێین یان لە زانایان بپرسین. ڕاستگۆیی لەگەڵ منداڵدا زۆر گرنگترە لەوەی لە پێش چاویدا وەک کەسێک دەربکەویت کە هەموو شتێک دەزانێت.
٥. جیاوازی بکەین لە نێوان پرسیاری فکری و پێداویستیی عاتیفی؛ئەو منداڵەی دوای لەدەستدانی کەسێکی نزیک پرسیاری مردن دەکات، ئەوەندەی پێویستی بە دڵنەوایی و لەئامێزگرتنە، ئەوەندە پێویستی بە تەفسیری فکری نییە.
پەیامی کۆتایی:
پەروەردەی ئیمانی تەنها لەبەرکردنی چەند زانیارییەکی ئایینی نییە بۆ منداڵ، بەڵکو یارمەتیدانیەتی بۆ بنیاتنانی پەیوەندییەکی هۆشیارانە لەگەڵ خودا؛ پەیوەندییەک لەسەر خۆشەویستی، بەگەورەزانین، و متمانە، کە توانای بیرکردنەوە و تێڕامانی پێ ببەخشێت و هاوکاری بێت بۆ تێگەیشتن لە ژیان.
سەرکەوتنی باوک، دایک و پەروەردەکار بە بێدەنگکردنی پرسیاری منداڵان ناپێورێت، بەڵکو بە هاوەڵیکردنیان دەپێورێت لە گەشتی گەڕان بەدوای ڕاستیدا.
ئەو منداڵەی لە بچووکییەوە کەسێک دەبینێت کە ڕێز لە پرسیارەکانی دەگرێت و بە میهرەبانی وەڵامی دەداتەوە، کەسایەتییەکی کراوە بۆ گفتوگۆی دەبێت و لە بیرکردنەوە ناترسێت.
پرسیاری ئایینیی قووڵی منداڵ کێشەیەک نییە بە زوویی لێی ڕزگار بین، بەڵکو دەرفەتێکی پەروەردەییی زێڕینە بۆ تێگەیشتنێکی قووڵتر و باوەڕێکی هۆشیارانەتر.
د. عبد الكريم بكار
جنۆکەکان لە غەیب نازانندۆستایهتى و خۆبهریكردن (الوَلاَءُ وَالبرَاء) ماناى چیە و نیشانەکانیان چین ؟ئایا ئەو حەوت سیفەتە چی یە كە ئەشعەریەكان باوەریان پێ یەتی لە سیفەتەكانی خوای پەروەردگار ؟ئایا ههموو جۆرهكانى تهوحید پێكهوه بهستراون و تێیاندا نیه كه نهفی جۆرێك له جۆرهكانى بكات؟ڕێنمایی بۆ ئەو کەسانەی کە شەیتان وەسوەسەیان بۆ دروست دەکات سەبارەت بە خواى گەورە
