ڕەنگە ئەم پرسیارە لە سەرەتادا سەیر و نامۆ دەربکەوێت؛ چونکە مولحیدەکان لە بنەڕەتەوە بوونی خودا ڕەتدەکەنەوە، لە کاتێکدا قورئانییەکان باوەڕیان بە خودا هەیە و تەنها قورئانی پیرۆز بە تاکە سەرچاوەی شەریعەت و عەقیدە دادەنێن. بەڵام ئەگەر لە پایە و بنەما فکرییەکانی هەردوو ڕێڕەوەکە وردبینەوە، دەبینین لە چەندین خاڵی بنەڕەتیدا هاوبەشن کە دەبنە دوو ڕووی یەک دراو:

١. ڕەتکردنەوەی سەرچاوەی دووەمی شەریعەت (وەحیی نەبەوی - سوننەت):
•  مولحیدەكان: بە تەواوی وەحی ڕەتدەکەنەوە، چ قورئان بێت یان سوننەت؛ هەموو سەرچاوەیەکی ئایینی ڕەتدەکەنەوە و بە دەستکردی مرۆڤی دادەنێن.
•  قورئانییەکان: بانگەشەی باوەڕبوون بە قورئان دەکەن بە تەنیا، بەڵام سوننەتی پێغەمبەر ﷺ ڕەتدەکەنەوە؛ ئەو سوننەتەی کە لێکدانەوەی کرداریی قورئانە و وردەکاریی حوکمە گشتییەکان ڕوون دەکاتەوە.
• دەرئەنجام: هەردوولا شەرعییەت لە سەرچاوەی پێغەمبەرایەتی دەسەننەوە؛ بێدینەکان بە ئاشکرا، و قورئانییەکانیش لە ژێر پەردەی دەستگرتن بە قورئانەوە.

٢. پشتپێبەستن بە عەقڵی ڕووت لە لێکدانەوەی دەقە ئایینییەکاندا:
•  مولحیدەكان: باوەڕیان بە هیچ سەرچاوەیەک نییە جگە لە هەستەوەر، ئەزموون و عەقڵی ڕووت.
•  قورئا نییەکان: پشت بە تێگەیشتنی کەسیی خۆیان بۆ قورئان دەبەستن، بێ ئەوەی بگەڕێنەوە بۆ لێکدانەوەی پێغەمبەر ﷺ یان تێگەیشتنی هاوەڵان و شوێنکەوتووان.
•  دەرئەنجام: هەردوولا عەقڵ دەکەنە مەرجەعی باڵا، ئەمەش دەبێتە هۆی خوێندنەوەی دژبەیەک و شێواندنی واتا ڕاستەقینەکان لە چوارچێوەی دەقەکان.

٣. گومان خستنە سەر ڕێبازی نەبەوی و بەڵگەییبوونی سوننەت:
•  مولحیدەكان: تانە لە پێغەمبەر ﷺ دەدەن و گومان لە ژیاننامە و ئەخلاقی دروست دەکەن.
•  قورئانییەکان: ڕاستەوخۆ تانەی لێ نادەن، بەڵام ئەوە ڕەتدەکەنەوە کە وتە و کردارەکانی سەرچاوەی یاسادانان بن، ئەمەش کاریگەریی کرداریی پێغەمبەر لە دیندا پووچەڵ دەکاتەوە.
• دەرئەنجام: لە کۆتاییدا ئامانجەکە یەکە: پەراوێزخستنی پێگەی پێغەمبەر ﷺ وەک ڕاگەیەنەر و شیکەرەوەی ئایین.

٤. لێکدانەوەی دەقەکان بەپێی ئارەزوو و مۆدێرنیتە:
•  مولحیدەكان: داوا دەکەن قورئان بەپێی پێوەرە مۆدێرنەکان و عەقڵیەتی ڕۆژئاوایی لێکبدرێتەوە.
• قورئانییەکان: قورئان بە جۆرێک ڕاڤە دەکەن کە لەگەڵ بیرۆکە هاوچەرخەکاندا بێتەوە، بەبێ گەڕانەوە بۆ هۆکاری دابەزین و تێگەیشتنی پێشینانی چاکەکار.
•  دەرئەنجام: هەردوولا هەوڵ دەدەن سەرلەنوێ دین بە شێوازێک دابڕێژنەوە کە لەگەڵ بەها هاوچەرخەکاندا بگونجێت، تەنانەت ئەگەر لەسەر حیسابی بنەما نەگۆڕەکانیش بێت.

٥. گەیشتن بە دەرئەنجامی هاوشێوە لە حوکم و ڕەفتاردا:
•    مولحیدەكان: پەرستش و حوکمە شەرعییەکان بە تەواوی ڕەتدەکەنەوە.
•  قورئانییەکان: بەهۆی ڕەتکردنەوەی سوننەتەوە، نوێژ بە شێوازە نەریتی و گەیشتووەکەی، ڕۆژوو، حوکمەکانی حیجاب و سنوورە شەرعییەکان ڕەتدەکەنەوە؛ بەمەش دین لە ناوەڕۆک بەتاڵ دەکەنەوە.
•   دەرئەنجام: هەردوو لا دەگەنە هەمان خاڵ، کە ئەویش پەکخستنی حوکمەکانی دین و لاوازکردنی کاریگەرییەتی لە کۆمەڵگەدا.

پوختە:
سەرەڕای جیاوازیی خاڵی دەستپێک، قورئانییەکان و بێدینەکان لە ئامانجی کۆتاییدا یەکدەگرنەوە: دوورخستنەوەی دین لە سەرچاوە ڕاستەقینەکەی کە وەحییە بە هەردوو بەشەکەیەوە (قورئان و سوننەت)، و سنووردارکردنی کاریگەریی لەسەر ژیان. بێدین بە ئاشکرا دەیکات، و قورئانیش لە ژێر پەردەی «دەستگرتن بە قورئان»دا. لە ئەنجامدا هەردوولا کار لەسەر ڕووخاندنی مەرجەعییەتی ئایینی دەکەن، هەر ئەمەشە دەیانکاتە دوو ڕووی یەک دراو.

???? ئاگادارییەکی توند لە فیتنەی قورئانییەکان ????
ئەی ئەهلی قورئان، بێگومان فیتنەی قورئانییەکان زۆر مەترسیدارترە لە فیتنەی بێدینەکان؛ چونکە ئەمان پۆشاکی حەق دەپۆشن تا گەورەترین باتڵ تێپەڕێنن! بانگەشەی دەستگرتن بە قورئان دەکەن، بەڵام لە حەقیقەتدا دەماری سەرەکیی شەریعەت دەبڕن، و بە ڕووخاندنی سوننەت پایەکانی دین دەڕووخێنن؛ چونکە سوننەت ڕوونکردنەوە و تەفسیری کرداریی کەلامی خودایە.
لەم تاقمە وریا بن، چونکە وەک ئیمامی شافعی دەفەرموێت: «هەر کەسێک فەرموودە ڕەتبکاتەوە، قورئانی ڕەتکردووەتەوە»؛ ئەوان وەک کەسێکن بانگەشەی ئەوە بکات خۆر بەسە بێ ئەوەی پێویستی بە تیشکەکەی بێت!
•    دینی بێ پێغەمبەر، شەریعەتی بێ نێردراو، و پەرستشی بێ ڕوونکردنەوەیان دەوێت!
•    بانگەشەی شوێنکەوتنی قورئان دەکەن، بەڵام بە ئینکارکردنی ئەو وردەکارییانەی پێغەمبەر ﷺ ڕوونی کردوونەتەوە، حوکمەکانی لە گۆڕ دەنێن.
•    نوێژ لە چۆنیەتییەکەی دادەبڕن، ڕۆژوو لە سوننەتەکانی، و حوکمەکان لە وردەکارییەکانی؛ بەمەش خەڵک لەناو پشێویی بێ پەیڕەو و سەرسوڕمانیی بێ بەڵگەدا بەجێدەهێڵن.
⚠️ لێیان وریابن؛ ئەمانە ڕووخاندنی دینن بە ناوی دینەوە، و گومڕایین بە ناوی قورئانەوە!
???? هەر کەسێک سوننەت پووچەڵ بکاتەوە، ویستوویەتی قورئان لە ناوەڕۆک بەتاڵ بکاتەوە، چونکە جگە لە چەند دەستەواژەیەک کە تێناگەیەنرێن و چەند حوکمێک کە جێبەجێ ناکرێن، هیچی لێ نامێنێتەوە!
خوایە، ئێمە بەریبوونمان لەم فیتنەیە ڕادەگەیەنین، و دەست بە سوننەتی پێغەمبەرەکەتەوە دەگرین، و داوای چەسپاویی سەر حەقت لێ دەکەین تا ئەو ڕۆژەی دەگەینەوە خزمەتت! ????????

شێخ درید إبراهیم الموصلی