هەر چوار مەزهەبەکە (شافعی، مالیکی، حەنبەلی و حەنەفی) هەموویان ئامانجیان گەیشتنە بە حەق و ڕاستی. هەموویان مەزهەبن بۆ شوێنکەوتنی حەق و پەیڕەوی لە قورئان و سوننەت دەکەن (خوای گەورە لێیان ڕازی بێت و ڕەحمیان پێ بکات). بەڵام ئەوەی جێگەی ڕەخنەیە، تەنها دەمارگیریی (تعصب) هەندێک لە شوێنکەوتووانیانە.

هەروەها مەزهەبی زاهیریش هەیە کە وەک مەزهەبێکی پێنجەم ناسراوە. لە ڕابردووشدا چەند مەزهەبێکی تریش هەبوون کە ئێستا نەماون و کۆتاییان هاتووە، وەک مەزهەبەکانی: جەریری، لەیسی، سەوری (کە شوێنکەوتووانی سەوفیانی سەورین)، هەروەها شوێنکەوتووانی لەیسی کوڕی سەعد، شوێنکەوتووانی ئیبنو جەریر، و ڕاهوەییەکان (شوێنکەوتووانی ئیسحاقی کوڕی ڕاهوەیە).

گرنگترین شت شوێنکەوتنی حەق و ڕاستییە. ئامانجی سەرەکیی هەر چوار مەزهەبەکە و مەزهەبی زاهیری و ئەو مەزهەبانەشی پێشتر هەبوون هەر شوێنکەوتنی حەق بووە. ڕەنگە لە یەک یان دوو یان سێ مەسەلەدا ڕای جیاوازیان هەبووبێت، بەهۆیەوە زاناکە ناوبانگی دەرکردبێت و بووبێتە خاوەنی هاوەڵ و شوێنکەوتوو. بەو شێوەیەش مەزهەبەکە بەو بۆچوونە جیاوازەی زاناکە ناسراوە لە چەند مەسەلەیەکدا کە ڕایەکی جیاوازی هەبووە لە زاناکانی تر. هۆکاری ئەم جیاوازییەش دەگەڕێتەوە بۆ هەندێک بەڵگە کە لەوانەیە بۆ زانایەکیان شاراوە بووبێت و بۆ ئەوی تریان دەرکەوتبێت. زۆربەی ئەم جیاوازییانەش لە مەسەلە لاوەکییەکاندان (فەرعییەکان) و زۆرجار پەیوەندییان بە بنەما سەرەکییەکانی ئایینەوە (ئوصول) نییە.

بەڵام ئەوەی جێی ڕەخنەیە لە مرۆڤ و نەشیاوە، دەمارگیرییە بۆ شتی ناهەق (باتڵ) و قەناعەت نەکردنە بە حەق لەلایەن هەندێک لە شوێنکەوتووانەوە؛ واتە ڕەخنەکە تەنها لەسەر ئەم خاڵەیە. ئەگەرنا، مەزهەبەکان دیار و ناسراون، هەموویان حەقیان دەوێت و پەیڕەوی لە قورئان و سوننەت دەکەن، ئامانجیشیان جێبەجێکردنی قورئان و سوننەتە، لەگەڵ چەسپاو بوون لەسەر ئەو ڕێبازەی کە پێغەمبەر (درودی خوای لەسەر بێت) هێناویەتی.
وەڵامی شێخ بن باز ڕەحمەتی خوای لێ بێ