گەر ڕۆژى جەژن کەوتە جمعەوە دەتوانین نەچین بۆ نوێژى جمعە؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان
گەر ڕۆژى جەژن کەوتە جمعەوە دەتوانین نەچین بۆ نوێژى جمعە؟

ڕێكەوتنی جومعە وجەژن لە یەك ڕۆژدا
ئەگەر جومعە وجەژن كەوتنە یەك ڕۆژەوە ئەوا ئەو كەسانەی نوێژی جەژن دەكەن نوێژی جومعەیان بۆ دەبێت بە ڕوخسەت، دەتوانێت بڕوات بۆ نوێژی جومعە ودەشتوانێت نەڕوات، بەڵام ئیمام جومعەی خۆی هەر دەكات.
وەكو لە ئەبو هورەیرەوە رضي الله عنه هاتووە كە پەیامبەری خوا صلى الله عليه وسلم فەرمویەتی: «قَدِ اجْتَمَعَ فِى يَوْمِكُمْ هَذَا عِيدَانِ، فَمَنْ شَاءَ أَجْزَأَهُ مِنَ الْجُمُعَةِ، وَإِنَّا مُجَمِّعُونَ» (1)، واتە: «لەم ڕۆژەدا دوو جەژن كۆبونەتەوە، جا هەر كەس دەیەوێت نەیەت ئەوا نوێژی جەژنەكەی نوێژی جومعەی لەسەر دەخات، بەڵام ئێمە جومعەی خۆمان دەكەین».
هەروەها لە ئیاسی كوڕی ئەبو ڕەملەی شامیەوە، ئەڵێ: «شَهِدْتُ مُعَاوِيَةَ سَأَلَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ: هَلْ شَهِدْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِيدَيْنِ اجْتَمَعَا؟ قَالَ: نَعَمْ، صَلَّى الْعِيدَ أَوَّلَ النَّهَارِ ثُمَّ رَخَّصَ فِي الْجُمُعَةِ، فَقَالَ: مَنْ شَاءَ أَنْ يُجَمِّعَ فَلْيُجَمِّعْ» (2) ، واتە: «ئامادە بوم كاتێك موعاویە پرسیاری لە زەیدی كوڕی ئەڕقەم كرد، وتی: ئایا لە سەردەمی ئێوەدا ڕووی داوە جەژن وجومعە لە یەك ڕۆژدا كۆببێتەوە؟
ئەویش ووتی: بەڵێ‌: جارێك جومعە وجەژن كەوتە یەك ڕۆژەوە، پەیامبەری خوا صلى الله عليه وسلم نوێژی جەژنی لە بەیانیدا بۆكردین وپاشان فەرمووی: هەر كەسێك نوێژی جەژنی كردووە ئەوا جومعە دەبێتە ڕوخسەت بۆی، بەڵام ئێمە جومعەی خۆمان دەكەین هەر كەس دێت با بێت وهەر كەسیش نایەت ئەوا ڕۆخسەتە بۆی».
هەروەها لە عەتای كوڕی ئەبو ڕەباحەوە هاتووە، ئەڵێ: «صَلَّى بِنَا ابْنُ الزُّبَيْرِ فِى يَوْمِ عِيدٍ فِى يَوْمِ جُمُعَةٍ أَوَّلَ النَّهَارِ، ثُمَّ رُحْنَا إِلَى الْجُمُعَةِ، فَلَمْ يَخْرُجْ إِلَيْنَا، فَصَلَّيْنَا وُحْدَانًا، وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ بِالطَّائِفِ، فَلَمَّا قَدِمَ ذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَ: أَصَابَ السُّنَّةَ» (3)، واتە: «جارێكیان جەژن كەوتە ڕۆژی جومعەوە، عەبدوڵڵای كوڕی زوبەیر لە بەیانیدا نوێژی جەژنی بۆ كردین، پاشان نیوەڕۆ ڕۆیشتینەوە بۆ وتاری جومعە، تەماشا دەكەین عەبدوڵا نەهاتووە، ئەوە بوو بۆ خۆمان بە تەنها نوێژی نیوەڕۆمان كرد، عەبدوڵای كوڕی عەباس رضي الله عنه كە لە طائف گەڕایەوە، ئەمەمان بۆی باسكرد، ووتی: سوننەتی پێكاوە».
جا ئەمەش مەزهەبی زۆرێكی ئەهلی عیلمە، وەكو عومەر وعوسمان وئیبن مەسعود وئیبن عەبباس وئیبن زوبەیر وجگە لەوانیش، لەم بارەیەوە خیلافیان لێوە نەهاتوە، كە ئەگەر جومعە وجەژن كەوتنە یەك ئەوا جومعە دەبێتە ڕوخسەت ولە فەزرێتی دەردەچێت (4) . والله تعالی أعلم.

(مامۆستاعلی خان کتێبی : جومعە فەزڵەكانی، ئەحكامەكانی، داهێنراوەكانی)

==================== 

(1) أخرجه أبوداود «1073»، وابن ماجه. صحيح الجامع «4365».
(2) رواه أحمد، والنسائي «1590»، وابن ماجه «1089»، وأبو داود «1070» وصححه أحمد شاكر في المحلى «5/89». برِوانة: صحيح النسائي «1590».
(3) أخرجه أبو داود «1070»، والنسائي «3/194»، وابن ماجه «1310» وابن خزيمة «1464» والدارمي «1620» وأحمد «4/372». صحيح أبي داود: 945، صحيح ابن ماجه: 1082. وانظر تمام المنة «343-344».
(4)سئل شيخ الإسلام -رحمه الله- هذا السؤال: «مسألة: فِي رَجُلَيْنِ تَنَازَعَا فِي الْعِيدِ إذَا وَافَقَ الْجُمُعَةَ، فَقَالَ أَحَدُهُمَا: يَجِبُ أَنْ يُصَلِّيَ الْعِيدَ، وَلَا ُصَلِّي الْجُمُعَةَ.وَقَالَ الْآخَرُ: يُصَلِّيهَا. فَمَا الصَّوَابُ فِي ذَلِكَ؟
الْجَوَابُ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، إذَا اجْتَمَعَ الْجُمُعَةُ وَالْعِيدُ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ، فَلِلْعُلَمَاءِ فِي ذَلِكَ ثَلَاثَةُ أَقْوَالٍ:
أَحَدُهَا: أَنَّهُ تَجِبُ الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ شَهِدَ الْعِيدَ، كَمَا تَجِبُ سَائِرُ الْجُمَعِ لِلْعُمُومَاتِ الدَّالَّةِ عَلَى وُجُوبِ الْجُمُعَةِ.
وَالثَّانِي: تَسْقُطُ عَنْ أَهْلِ الْبَرِّ، مِثْلَ أَهْلِ الْعَوَالِي وَالشَّوَاذِّ ؛ لِأَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ أَرْخَصَ لَهُمْ فِي تَرْكِ الْجُمُعَةِ لَمَّا صَلَّى بِهِمْ الْعِيدَ.
وَالْقَوْلُ الثَّالِثُ: وَهُوَ الصَّحِيحُ، أَنَّ مَنْ شَهِدَ الْعِيدَ سَقَطَتْ عَنْهُ الْجُمُعَةُ، لَكِنْ عَلَى الْإِمَامِ أَنْ يُقِيمَ الْجُمُعَةَ لِيَشْهَدَهَا مَنْ شَاءَ شُهُودَهَا، وَمَنْ لَمْ يَشْهَدْ الْعِيدَ. وَهَذَا هُوَ الْمَأْثُورُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ: كَعُمَرَ، وَعُثْمَانَ، وَابْنِ مَسْعُودٍ، وَابْنِ عَبَّاسٍ، وَابْنِ الزُّبَيْرِ وَغَيْرِهِمْ. وَلَا يُعْرَفُ عَنْ الصَّحَابَةِ فِي ذَلِكَ خِلَافٌ.
وَأَصْحَابُ الْقَوْلَيْنِ الْمُتَقَدِّمِينَ لَمْ يَبْلُغْهُمْ مَا فِي ذَلِكَ مِنْ السُّنَّةِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا اجْتَمَعَ فِي يَوْمِهِ عِيدَانِ صَلَّى الْعِيدَ، ثُمَّ رَخَّصَ فِي الْجُمُعَةِ، وَفِي لَفْظٍ أَنَّهُ قَالَ: «أَيُّهَا النَّاسُ إنَّكُمْ قَدْ أَصَبْتُمْ خَيْرًا، فَمَنْ شَاءَ أَنْ يَشْهَدَ الْجُمُعَةَ فَلْيَشْهَدْ، فَإِنَّا مُجَمِّعُونَ»، وَأَيْضًا فَإِنَّهُ إذَا شَهِدَ الْعِيدَ حَصَلَ مَقْصُودُ الِاجْتِمَاعِ، ثُمَّ إنَّهُ يُصَلِّي الظُّهْرَ إذَا لَمْ يَشْهَدْ الْجُمُعَةَ، فَتَكُونُ الظُّهْرُ فِي وَقْتِهَا، وَالْعِيدُ يُحَصِّلُ مَقْصُودَ الْجُمُعَةِ.وَفِي إيجَابِهَا عَلَى النَّاسِ تَضْيِيقٌ عَلَيْهِمْ، وَتَكْدِيرٌ لِمَقْصُودِ عِيدِهِمْ، وَمَا سُنَّ لَهُمْ مِنْ السُّرُورِ فِيهِ، وَالِانْبِسَاطِ. فَإِذَا حُبِسُوا عَنْ ذَلِكَ عَادَ الْعِيدُ عَلَى مَقْصُودِهِ بِالْإِبْطَالِ، وَلِأَنَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عِيدٌ، وَيَوْمَ الْفِطْرِ وَالنَّحْرِ عِيدٌ. وَمِنْ شَأْنِ الشَّارِعِ إذَا اجْتَمَعَ عِبَادَتَانِ مِنْ جِنْسٍ وَاحِدٍ أَدْخَلَ إحْدَاهُمَا فِي الْأُخْرَى، كَمَا يَدْخُلُ الْوُضُوءُ فِي الْغُسْلِ، وَأَحَدُ الْغُسْلَيْنِ فِي الْآخَرِ».

سەردان: ١,٧٢١ بەش: نوێژى جەژن